ماهنامه کارخانه؛ در اکوسیستم صنعتی امروز جهان، ورق‌های الکتریکی نه صرفاً به عنوان یک کالای واسطه‌ای، بلکه به مثابه ستون فقرات بهره‌وری انرژی شناخته می‌شوند. در این بین ورق‌های الکتریکی غیرجهت‌دار (NGO) به عنوان حیاتی‌ترین ماده اولیه در ساخت موتورهای الکتریکی و تجهیزات دوار، نقش محوری در کاهش تلفات انرژی ایفا می‌کنند.

رضا قدمی
کارشناس تحقیقات بازارفولادمتیل

تحلیل داده‌های گمرکی مبنی بر اختصاص ۶۰ درصدی سبد واردات ورق‌های الکتریکی به این نوع خاص، گویای یک نیاز انباشته و حیاتی در صنعت است؛ نیازی که ریشه در تغییر پارادایم تجهیزات دوار، به‌ویژه ظهور خودروهای برقی و بهینه‌سازی موتورهای الکتریکی دارد.

ضرورت گذار به تولید؛ از تأمین تا تکنولوژی

نگاهی به روند دهه‌ اخیر، رشد مستمر تقاضا برای الکتروموتورها را تأیید می‌کند. الکتروموتورها قلب تپنده صنایع گوناگون از جمله سیمان، پتروشیمی، فولاد، خودروسازی، معادن، تصفیه‌خانه‌های آب و فاضلاب، صنایع غذایی، نساجی و ساختمان‌سازی هستند.

هر پمپ، کمپرسور، فن، دمنده، نوار نقاله، آسانسور، جرثقیل و ابزار برقی صنعتی به یک یا چند الکتروموتور وابسته است. تولید سالانه ۱۰ هزار دستگاه الکتروموتور در کشور اگرچه گامی رو به جلوست اما همچنان با نیاز کشور و ظرفیت‌های بهینه فاصله دارد. این در شرایطی است که زنجیره تأمین جهانی به سمت تولید ورق‌های با اتلاف انرژی کمتر حرکت می‌کند تداوم واردات NGOها، خروج ارز را بر اقتصاد ملی تحمیل می‌کند.

در این بین، برای دستیابی به تراز مثبت تجاری، استراتژی نوسازی، بازسازی و توسعه در مجموعه‌های فولادی کشور نباید صرفاً بر توسعه کمّی متمرکز باشد. الگوبرداری از غول‌های فولادی جهان همچون «پوسکو» (POSCO) و «آرسلور میتال» (ArcelorMittal)، نه به عنوان یک انتخاب، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای انطباق با استانداردهای تکنولوژیک قرن ۲۱ است. تولید داخلی این ورق‌ها به معنای کاهش سالانه تلفات برق در شبکه کشور است که معادل کاهش نیاز به سرمایه‌گذاری برای احداث نیروگاه‌های جدید و صرفه‌جویی در سوخت‌های فسیلی می‌باشد.

تولید داخلی ورق الکتریکی غیرجهت‌دار به معنای کاهش سالانه تلفات برق در شبکه کشور است که معادل کاهش نیاز به سرمایه‌گذاری برای احداث نیروگاه‌های جدید و صرفه‌جویی در سوخت‌های فسیلی می‌باشد

ورق‌های استراتژیک؛ اهرمی برای مهار خروج ارز

تولید داخلی این ورق‌ها، زنجیره‌ای از فرصت‌های اقتصادی را به همراه دارد:

• کاهش ارزبری و تقویت موازنه تجاری: با تولید بومی، علاوه بر جلوگیری از خروج ارز برای واردات ورق خام، می‌توان از واردات سالانه حدود ۵۰ هزار تجهیز الکتریکی (موتور و ژنراتور) که عمدتاً وابسته به همین ورق‌ها هستند، جلوگیری کرد. این یعنی با یک اقدام درست و هوشمندانه می‌توانیم شاهد جلوگیری از خروج ارز به میزان قابل توجهی باشیم؛ آن هم در شرایطی که کشور در زمینه ارزی با محدودیت‌های جدی روبرو است.

• مزیت رقابتی در بازار جهانی: ورق‌های الکتریکی در زمره کالاهای «با تکنولوژی بالا» (High-Tech) محسوب می‌شوند.

به دلیل انحصار تولید این ورق‌ها در تعداد محدودی از کشورهای جهان، بومی‌سازی این محصول، جمهوری اسلامی ایران را به بازیگری تأثیرگذار در زنجیره تأمین منطقه‌ای تبدیل خواهد کرد و بستری پایدار برای ارزآوری از طریق صادرات فراهم می‌آورد. همچنین با توجه به مزیت کشور یعنی قرار گرفتن در مجاورت آب‌راه‌های بین‌المللی و مسیر ترانزیت غرب آسیا، هزینه‌های حمل‌ونقل از ایران به سایر کشورها نیز به میزان قابل توجهی کاهش خواهد یافت.

مزایای زیست‌محیطی و کاهش انتشاردر اکسیدکربن

هر یک درصد بهبود راندمان موتورهای الکتریکی در سطح ملی، انتشار دی‌اکسید کربن را به میزان قابل توجهی در سال کاهش می‌دهد. با جایگزینی موتورهای بازده پایین با موتورهای ساخته‌شده از ورق‌های مرغوب، ایران می‌تواند به تعهدات زیست‌محیطی خود نزدیک‌تر شود و اقدامی درخور را برای کاهش آلاینده‌ها انجام دهد؛ چرا که به خاطر نبودن دسترسی به فناوری‌های سبز خارجی، این امکان یک مزیت دوچندان محسوب می‌شود.

ارتقای امنیت ملی و کاهش آسیب‌پذیری در برابر تحریم‌ها

تولید ورق‌های الکتریکی NGO در کشور، وابستگی به واردات از چند کشور محدود (چین، ترکیه، روسیه، اتریش، آلمان) را قطع می‌کند. تجربه سال‌های تحریم نشان داده است که هر گونه فشار بر خطوط حمل‌ونقل یا مسدود شدن منابع ارزی، زنجیره تأمین تجهیزات دوار حیاتی صنایع آب، برق، نفت، گاز و پتروشیمی را با بحران مواجه می‌کند. خودکفایی در این حوزه، خط دفاعی مستحکمی در برابر جنگ اقتصادی و تهدیدات ژئوپلیتیک خواهد بود.

تولید ورق‌های NGO بیش از آنکه یک پروژه صنعتی ساده باشد یک تصمیم زیرساختی در مدیریت انرژی است. اگر به دنبال توسعه پایدار و گذار به حمل‌ونقل پاک نظیر خودروهای سواری برقی یا سایر وسایل نقلیه عمومی هستیم، نمی‌توانیم در بند زنجیر تأمین از طریق واردات باقی بمانیم.

با توجه به شرایط ژئوپلیتیک، صنعت کشور امروز در نقطه عطفی قرار دارد که سرمایه‌گذاری بر تولید ورق‌های کیفی و استراتژیک، می‌تواند پیوند میان امنیت تأمین، رونق تولید و اشتغال و مزیت صادراتی را برای صنعت ایران محکم‌تر کند.