پایگاه تحلیلیخبری ایراسین؛ آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در تازهترین تحلیل خود اعلام کرد دولتها میتوانند با اتخاذ مجموعهای از اقدامات، تابآوری و آمادگی خود را در برابر اختلالهای احتمالی آینده در تأمین گاز طبیعی افزایش دهند؛ زیرا افزایش ریسکهای ژئوپلیتیکی و تغییرات ساختاری، بازارهای جهانی گاز را بیش از گذشته پیچیده و مستعد نوسان کرده است.
بر اساس گزارش جدید IEA با عنوان «سازوکارهای ذخیره گاز و گزینههای انعطافپذیری» (Gas Reserve Mechanisms and Flexibility Options)، کشورها میتوانند امنیت عرضه گاز را از طریق ترکیبی از ذخایر فیزیکی، ترتیبات تجاری انعطافپذیرتر و سازوکارهای سیاستی تقویت کنند. این گزارش مجموعه اقداماتی را پیشنهاد میکند که دولتها میتوانند طی پنج سال آینده اجرا کنند و در کنار آن، در بلندمدت به تنوعبخشی منابع تأمین و تقویت زیرساختها بپردازند.
انتشار این گزارش در پی دو بحران بزرگ تأمین گاز در پنج سال گذشته انجام شده است؛ بحرانهایی که فرضیات دیرینه درباره تابآوری بازارهای جهانی گاز را به چالش کشیدند. کاهش شدید عرضه گاز خط لوله روسیه به اروپا پس از آغاز حمله تمامعیار این کشور به اوکراین در سال ۲۰۲۲، به ثبت قیمتهای بیسابقه و بازآرایی گسترده تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) منجر شد.
در سال ۲۰۲۶ نیز اختلال در جریان LNG از مسیر تنگه هرمز در جریان مناقشه خاورمیانه، بار دیگر آسیبپذیری اقتصادهای وابسته به واردات را در برابر شوکهای ناگهانی عرضه نشان داد.
هزینه آمادگی کمتر از هزینه غافلگیری
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرد، تجربه این بحرانها نشان داده است که رقابت برای محمولههای محدود LNG و جابهجایی عرضه میان بازارها در دورههای فشار شدید میتواند به نوسانهای بسیار شدید قیمت و آثار اقتصادی قابل توجه منجر شود و در برخی شرایط نیز نتواند از کمبود فیزیکی گاز جلوگیری کند.
بر اساس تحلیل جدید IEA، اقدام برای تقویت امنیت عرضه گاز پیش از وقوع چنین شوکهایی، هزینههای اولیهای مشابه پرداخت حق بیمه دارد، اما هزینه اقتصادی آمادهنبودن در برابر بحران میتواند بهمراتب بیشتر از هزینه سرمایهگذاری برای افزایش تابآوری باشد.
ذخایر فیزیکی؛ ستون امنیت عرضه
در گزارش IEA، ذخایر فیزیکی گاز همچنان یکی از ارکان اصلی امنیت عرضه معرفی شدهاند. این ذخایر میتوانند در قالب ذخیرهسازی زیرزمینی گاز، مخازن LNG و تأسیسات شناور ذخیرهسازی ایجاد شوند.
با این حال، آژانس هشدار میدهد که ذخیرهسازی بهتنهایی قادر به مقابله با تمام اختلالهای احتمالی نیست و دسترسی به گزینههای ذخیرهسازی و اثربخشی آنها در کشورها و مناطق مختلف تفاوت قابل توجهی دارد. همچنین ایجاد زیرساختهای جدید ذخیرهسازی پرهزینه است و تکمیل آنها ممکن است چندین سال زمان ببرد.
انعطافپذیری تجاری؛ مکمل ذخایر گاز
بر همین اساس، انعطافپذیری بیشتر در ترتیبات تجاری میتواند نقش مکمل مهمی ایفا کند. قراردادهای انعطافپذیرتر LNG، نوآوریهای تجاری و استفاده گستردهتر از مبادله محمولههای LNG میتواند امکان جابهجایی کارآمدتر عرضه میان بازارها را در دورههای اختلال فراهم کند.
به گفته IEA، این سازوکارها میتوانند بدون نیاز به ایجاد زیرساختهای بزرگ جدید، تابآوری بازار را افزایش داده و به تعدیل نوسان قیمتها کمک کنند.
ذخایر راهبردی و حائلهای LNG
این گزارش همچنین سازوکارهای ذخیرهسازی مبتنی بر سیاستگذاری را بررسی میکند که دولتها میتوانند متناسب با شرایط خود به کار گیرند؛ از جمله الزامهای اجباری برای ذخیرهسازی، ذخایر راهبردی گاز و طرحهای ایجاد ذخایر حائل LNG.
از دیگر گزینههای مورد بررسی میتوان به ایجاد ذخایر راهبردی مشترک با استفاده از زیرساختهای موجود، ذخیرهسازی فرامرزی، ایجاد حائلهای LNG در سطح مناطق مختلف و سازوکارهایی برای تجمیع اختیار خرید محمولههای LNG بهمنظور ایجاد پشتوانه در شرایط اضطراری اشاره کرد.
IEA تأکید میکند که یک الگوی واحد برای تقویت امنیت گاز همه کشورها وجود ندارد و انتخاب سازوکار مناسب باید بر اساس عواملی مانند موقعیت جغرافیایی، زیرساختها، میزان وابستگی به واردات، ساختار بازار و ظرفیت ذخیرهسازی موجود انجام شود.
با این حال، افزایش همکاریهای بینالمللی میتواند به کشورها اجازه دهد از زیرساختها و ظرفیتهای موجود استفاده کارآمدتری داشته باشند و توان جمعی خود برای مقابله با اختلالهای عرضه را افزایش دهند.
توصیههای IEA به دولتها
آژانس بینالمللی انرژی توصیه میکند دولتها گفتوگو درباره امنیت تأمین گاز را تعمیق کنند، شفافیت درباره ذخایر و شرایط بازار را افزایش دهند، تمرینهای منظم برای شرایط اضطراری برگزار کنند و برای افزایش انعطافپذیری بازار LNG همکاری بیشتری داشته باشند.
این آژانس همچنین پیشنهاد کرده است امکان ایجاد ترتیبات داوطلبانه بینالمللی برای ذخایر گاز با استفاده از تجربه چارچوب دیرینه امنیت نفت IEA بیشتر بررسی شود.
نظر شما