پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ تأمین مالی بین‌المللی برای کربن‌زدایی اندونزی در سال‌های اخیر افزایش یافته است. مشارکت گذار عادلانه انرژی این کشور (JETP) در سال ۲۰۲۲ با تعهد ۲۰ میلیارد دلاری کشورهای توسعه‌یافته آغاز شد و این رقم تا فوریه ۲۰۲۶ به ۲۱.۸ میلیارد دلار رسید؛ با این حال، بخش عمده منابع موجود تاکنون به شبکه برق اختصاص یافته و سهم مشخصی از این سرمایه برای گذار نیروگاه‌های زغال‌سنگ اختصاصی صنایع در نظر گرفته نشده است.
نیروگاه‌های زغال‌سنگ اختصاصی یا Captive Coal Power خارج از شبکه سراسری فعالیت می‌کنند و برق مورد نیاز واحدهای صنعتی را به‌طور مستقیم تأمین می‌کنند. این نیروگاه‌ها یکی از موانع اصلی کربن‌زدایی صنایع انرژی‌بر اندونزی، به‌ویژه بخش‌های معدن و فلزات، به شمار می‌روند.
شکاف ۹۲ میلیارد دلاری
بر اساس گزارش JETP اندونزی در سال ۲۰۲۵، نیروگاه‌های اختصاصی برای گذار به منابع پاک‌تر در فاصله سال‌های ۲۰۲۵ تا ۲۰۳۰ به حدود ۳۱ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارند. این نیاز در بازه ۲۰۲۵ تا ۲۰۵۰ به ۹۲ میلیارد دلار می‌رسد.
صنعت نیکل بیشترین سهم از این سرمایه‌گذاری را به خود اختصاص می‌دهد و به‌طور میانگین سالانه حدود ۲.۵ میلیارد دلار سرمایه نیاز دارد. آلومینیوم نیز با بیش از یک میلیارد دلار سرمایه‌گذاری سالانه در جایگاه دوم قرار دارد. صنایع خمیر و کاغذ، معدن و فولاد نیز بخش دیگری از نیاز سرمایه‌گذاری را تشکیل می‌دهند.
در مقابل، مجموع تعهدات JETP تا فوریه ۲۰۲۶ تنها ۲۱.۸ میلیارد دلار بوده که نسبت به رقم اولیه در سال ۲۰۲۲، ۱.۸ میلیارد دلار یا حدود ۸ درصد افزایش داشته است. خود JETP نیز تأکید کرده است که منابع این برنامه تنها بخشی از نیاز سرمایه‌گذاری را پوشش می‌دهد و تحقق اهداف گذار انرژی به بسیج منابع مالی بیشتری از طیف متنوع سرمایه‌گذاران نیاز دارد.
سرمایه‌گذاری ترکیبی در انتظار پروژه‌های آماده
در چنین شرایطی، تأمین مالی ترکیبی به‌عنوان یکی از گزینه‌های مهم مطرح شده است. در این مدل، منابع عمومی یا تسهیلاتی در کنار سرمایه تجاری قرار می‌گیرند تا ریسک پروژه کاهش یابد و طرح‌هایی که به‌طور معمول برای سرمایه‌گذاران خصوصی جذاب نیستند، امکان تأمین مالی پیدا کنند. ضمانت‌های دولتی، وام‌های کم‌هزینه و سایر حمایت‌های عمومی می‌توانند بخشی از این سازوکار باشند.
با این حال، به گفته تیزا مافیرا، مدیر اندیشکده ابتکار سیاست اقلیمی، کمبود منابع عمومی و پروژه‌های آماده سرمایه‌گذاری از موانع اصلی توسعه این مدل در اندونزی است. به اعتقاد او، پروژه‌هایی که از نظر تجاری جذابیت کافی ندارند، بدون حمایت عمومی نمی‌توانند سرمایه خصوصی مورد نیاز را جذب کنند.
نمونه‌ای از این مدل در پروژه بازنشستگی زودهنگام نیروگاه زغال‌سنگ سیربون-۱ در جاوه غربی دیده می‌شود. این پروژه تحت سازوکار گذار انرژی بانک توسعه آسیایی طراحی شده بود تا با ترکیب سرمایه تسهیلاتی و تجاری، خروج نیروگاه‌های زغال‌سنگ را تسریع کند و الگویی برای مشارکت سرمایه خصوصی ارائه دهد.
بر اساس توافق سال ۲۰۲۳، قرار بود سیربون-۱ حدود هفت سال زودتر از پایان قرارداد خرید برق خود از مدار خارج شود؛ اما دولت اندونزی دو سال بعد از این موضع عقب‌نشینی کرد و اعلام کرد بازنشستگی نیروگاه‌های قدیمی‌تر می‌تواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد.
نیروگاه‌های پروژه‌های راهبردی؛ حلقه مفقوده
چالش تأمین مالی در حالی ادامه دارد که بخشی از نیروگاه‌های زغال‌سنگ اختصاصی از محدودیت‌های قانونی ساخت نیروگاه‌های جدید زغال‌سنگ در اندونزی معاف هستند. گزارش مشترک مرکز تحقیقات انرژی و هوای پاک و گلوبال انرژی مانیتور در ژانویه ۲۰۲۶ هشدار داد که کنار گذاشتن این نیروگاه‌ها از محاسبات، می‌تواند میزان واقعی تقاضای برق و در نتیجه ابعاد مسئله کربن‌زدایی را کمتر از واقعیت نشان دهد.
در کنار منابع JETP، بانک توسعه آسیایی، شرکت مالی بین‌المللی و برخی منابع داخلی نیز در حال حمایت از پروژه‌های گذار انرژی اندونزی هستند. دانتارا اندونزی نیز که در سال ۲۰۲۵ راه‌اندازی شد، انرژی‌های تجدیدپذیر را در میان حوزه‌های اولویت‌دار سرمایه‌گذاری خود قرار داده و با شرکت برق دولتی PLN، بانک همکاری بین‌المللی ژاپن و شرکت چینی GEM در پروژه‌های مرتبط با انرژی تجدیدپذیر و توسعه صنعتی همکاری کرده است.

با وجود این، منابع عمومی مشخصی برای گذار از نیروگاه‌های زغال‌سنگ اختصاصی اعلام نشده و هنوز مشخص نیست چه سهمی از سرمایه مورد نیاز باید از سرمایه‌گذاران خصوصی یا سازوکارهای ترکیبی تأمین شود. مافیرا تأکید دارد که دولت اندونزی برای جذب سرمایه خصوصی باید فضای سرمایه‌گذاری مساعدتری ایجاد کند؛ در غیر این صورت، افزایش تعهدات بین‌المللی به‌تنهایی برای کاهش مصرف زغال‌سنگ در صنایع کافی نخواهد بود.