پایگاه تحلیلی‌خبری ایراسین؛ چین در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ آن‌قدر برق پاک را از مدار خارج کرد که معادل مصرف یک‌ساله برق مکزیک بود؛ رخدادی که نشان می‌دهد شبکه‌های برق این کشور و بسیاری از اقتصادهای دیگر از جمله استرالیا و ژاپن نتوانسته‌اند همگام با سرعت فزاینده توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر گسترش یابند.

«محدودسازی تولید» یا Curtailment به اقدام پیشگیرانه برای جلوگیری از ورود برق تولیدشده از نیروگاه‌های بادی و خورشیدی به شبکه، در شرایطی گفته می‌شود که شبکه به سقف ظرفیت خود رسیده است. افزایش این پدیده اکنون به یکی از چالش‌های فزاینده توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در جهان تبدیل شده و در عین حال، تداوم وابستگی به سوخت‌های فسیلی را برجسته می‌کند.

بر اساس گزارش مشترک «گلوبال انرژی مانیتور» (GEM) و «مرکز پژوهش‌های انرژی و هوای پاک» (CREA) که در ماه جاری منتشر شده است، چین، بزرگ‌ترین تولیدکننده انرژی خورشیدی جهان، در فاصله ژانویه تا ژوئن ۲۰۲۶ حدود ۳۶۰ تراوات‌ساعت (TWh) برق پاک را از مدار خارج کرده است؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴۹ درصد افزایش دارد.

برآورد این دو نهاد به‌مراتب بالاتر از آمار اعلام‌شده از سوی دولت چین است. تحلیلگران می‌گویند کمبود زیرساخت‌های انتقال برق و قراردادهای تأمین برقی که فعالیت نیروگاه‌های زغال‌سوز تازه‌ساخت چین را تضمین می‌کنند، موجب شده بخشی از تولید فراوان انرژی‌های تجدیدپذیر این کشور امکان ورود به شبکه را پیدا نکند.

کاهش تولید؛ مشکلی ساختاری

یوان رن، تحلیلگر شرکت مشاوره وود مکنزی، با اشاره به وضعیت چین گفت محدودسازی تولید برق در این کشور یک مشکل ساختاری است و نه یک گلوگاه موقت. به گفته او، فشار ناشی از این محدودیت‌ها احتمالاً تا پایان دهه جاری ادامه خواهد داشت.

افزایش محدودسازی تولید، در کنار سیاست جدید چین برای حذف قیمت ثابت تضمین‌شده انرژی‌های تجدیدپذیر، به کاهش ۶۶ درصدی ظرفیت جدید نصب‌شده خورشیدی در این کشور طی سال جاری کمک کرده است. همزمان، انتظار می‌رود تولید برق نیروگاه‌های زغال‌سوز چین در سال جاری بار دیگر افزایش یابد و روند کاهشی یک دهه گذشته را معکوس کند.

اداره ملی انرژی چین که از ماه مارس انتشار ماهانه آمار محدودسازی تولید برق در استان‌ها را متوقف کرده است، ماه گذشته اعلام کرد که در نیمه نخست ۲۰۲۶، ۸.۶ درصد از تولید برق خورشیدی و ۹.۱ درصد از تولید برق بادی کشور محدود شده است.

با این حال، GEM و CREA بر اساس داده‌های تعدیل‌شده با شرایط آب‌وهوایی و برای لحاظ کردن محدودسازی‌های گزارش‌نشده، برآورد کرده‌اند که چین در این دوره ۲۶.۱ درصد از مجموع تولید برق بادی و خورشیدی خود را نپذیرفته است.

اداره ملی انرژی چین به درخواست رویترز برای اظهارنظر درباره این اختلاف آماری پاسخی نداده است.

افزایش محدودسازی تولید همچنین چشم‌انداز سرمایه‌گذاری در پروژه‌های تجدیدپذیر را تحت تأثیر قرار داده است. شاون شویی ژانگ، اقتصاددان ارشد مؤسسه مشاوره Draworld Environment Institute در پکن، گفت تشدید این محدودیت‌ها، ارزیابی اولیه از توجیه‌پذیری مالی پروژه‌های جدید را دشوارتر کرده است.

به گفته رن از وود مکنزی، سرمایه‌گذاری در انرژی پاک نیز در حال تغییر مسیر است و پروژه‌های مستقل خورشیدی به سمت مدل خورشیدی همراه با ذخیره‌سازی حرکت می‌کنند تا ریسک ناشی از محدودسازی تولید کاهش یابد.

محدودسازی برق پاک؛ چالشی جهانی

این مشکل به چین محدود نیست و در سایر نقاط آسیا-اقیانوسیه و اروپا نیز در حال گسترش است.در بازار ملی برق استرالیا، میزان محدودسازی تولید برق تجدیدپذیر در نیمه نخست ۲۰۲۶ با ۳۷ درصد افزایش به ۲.۹۳ تراوات‌ساعت رسید که معادل ۷ درصد از تولید برق بادی و خورشیدی این کشور بود.

در ژاپن نیز شبکه برق ۲.۳۵ تراوات‌ساعت برق را نپذیرفت؛ رقمی که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۴ درصد افزایش داشته و معادل ۴ درصد از تولید برق تجدیدپذیر این کشور بوده است.هند، سومین تولیدکننده بزرگ برق خورشیدی جهان، نیز در سه‌ماهه منتهی به ژوئن ۸.۱۳ تراوات‌ساعت برق خورشیدی را محدود کرد. وزیر انرژی‌های تجدیدپذیر هند اعلام کرده است این میزان معادل ۱۴ درصد از تولید برق خورشیدی کشور در این دوره بوده است.

این رقم در مقایسه با سه‌ماهه منتهی به مارس، زمانی که مجموع محدودسازی برق تجدیدپذیر شامل انرژی خورشیدی و بادی تنها ۰.۴۷ تراوات‌ساعت بود، جهش قابل توجهی نشان می‌دهد. با این حال، مؤسسه انرژی «امبر» یادآوری می‌کند که تولید برق خورشیدی هند معمولاً در سه‌ماهه منتهی به ژوئن بسیار بیشتر است و همین موضوع می‌تواند میزان محدودسازی را نیز افزایش دهد.

باتری؛ راهکار مقابله با محدودسازی

کوستانتسا رانگلوا، تحلیلگر اندیشکده «امبر»، معتقد است استقرار کارآمد تجهیزات ذخیره‌سازی و افزایش فوری ظرفیت باتری‌ها می‌تواند به مهار محدودسازی تولید برق تجدیدپذیر در سراسر جهان کمک کند.به گفته او، بلغارستان و شیلی نمونه‌های مؤثری ارائه کرده‌اند که سایر کشورها می‌توانند از آنها الگوبرداری کنند.

رانگلوا گفت: شیلی در سال ۲۰۲۵ حدود ۴ گیگاوات‌ساعت ظرفیت باتری به شبکه خود اضافه کرد و ظرفیت نصب‌شده ذخیره‌سازی این کشور را بیش از دو برابر افزایش داد. بخش عمده این ظرفیت جدید در کنار نیروگاه‌های خورشیدی مستقر شد و به کاهش میزان محدودسازی تولید برق کمک کرد.

افزایش محدودسازی تولید نشان می‌دهد توسعه سریع ظرفیت‌های بادی و خورشیدی، بدون سرمایه‌گذاری همزمان در شبکه‌های انتقال، ذخیره‌سازی و انعطاف‌پذیری سیستم برق، لزوماً به معنای استفاده کامل از برق پاک تولیدشده نیست. در چنین شرایطی، محدودیت شبکه می‌تواند نه‌تنها بازده اقتصادی سرمایه‌گذاری در انرژی‌های تجدیدپذیر را کاهش دهد، بلکه مسیر کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی را نیز با چالش مواجه کند.