هیدروژن سبز؛ اهرم تازه امنیت انرژی جهان
نرگس کاظمی
شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ - ۱۱:۳۰

الکترولایزرهای مبتنی بر غشای تبادل پروتون با قابلیت تنظیم مصرف برق و ذخیره‌سازی هیدروژن تولیدی، فراتر از یک فناوری تولید سوخت پاک، به ابزاری برای مدیریت شبکه‌های برق تبدیل شده‌اند؛ ظرفیتی که در شرایط بی‌ثباتی عرضه انرژی، اهمیت راهبردی بیشتری پیدا می‌کند.

پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ تشدید بی‌ثباتی‌های ژئوپلیتیکی و تهدید جریان عرضه جهانی انرژی، استقلال و تاب‌آوری انرژی را به اولویت‌های راهبردی کشورها تبدیل کرده است؛ در این میان، هیدروژن سبز مبتنی بر فلزات گروه پلاتین (PGM) و الکترولایزرهای غشای تبادل پروتون (PEM)، به‌عنوان راهکاری برای تقویت امنیت انرژی، تأمین برق در زمان اوج مصرف و افزایش انعطاف‌پذیری شبکه‌های برق مورد توجه قرار گرفته‌اند.

اهمیت این رویکرد در جریان سمپوزیوم پلاگ ۲۰۲۶ در آمریکا برجسته شد؛ رویدادی که در آن از یک پلتفرم جدید تولید برق مبتنی بر هیدروژن رونمایی شد. این پلتفرم با طراحی ماژولار، ساختار ساده‌شده، سرعت راه‌اندازی بیشتر و هزینه کمتر، به‌صورت یک راهکار آماده بهره‌برداری معرفی شد. همچنین الکترولایزرهای هیدروژن مبتنی بر غشای تبادل پروتون که از فلزات گروه پلاتین بهره می‌برند، جایگاه ویژه‌ای در مباحث این رویداد داشتند.

این سمپوزیوم شرکت انرژی آمریکایی اندکی پس از برگزاری میزگرد مؤسسه مپونگوبوه برای تأمل راهبردی در آفریقای جنوبی برگزار شد؛ نشستی که در آن، توسعه اقتصاد محلی هیدروژن مبتنی بر فلزات گروه پلاتین به‌عنوان یکی از اولویت‌های صنعتی این کشور مطرح شده بود.هیدروژن سبز مبتنی بر فلزات گروه پلاتین در هر دو رویداد، به‌عنوان عاملی برای تقویت امنیت انرژی و افزایش استقلال کشورها در تأمین انرژی مورد توجه قرار گرفت.

در آمریکا، نوآ میکس ، مهندس ارشد پژوهشی شرکت خدماتی ساوثرن، با تشریح ظرفیت‌های الکترولایزرهای PEM، این تجهیزات را راهکاری مناسب برای مدیریت اختلالات تأمین برق و کاهش بار اوج شبکه معرفی کرد.از سوی دیگر، لوک ونتلنت، معاون اجرایی مدیریت محصول و فناوری شرکت پلاگ پاور و تیم تخصصی او، اطلاعات قابل‌توجهی درباره پلتفرم جدید نیروگاهی الکترولایزر PEM ارائه کردند. این پلتفرم ماژولار و از پیش مهندسی‌شده، بر پایه بلوک‌های استاندارد ۲۰ مگاواتی طراحی شده و برای اجرای پروژه‌های بزرگ‌مقیاس هیدروژن با ظرفیت ۱۰۰ مگاوات و بالاتر در نظر گرفته شده است.

خوزه لوئیس کرسپو (Jose Luis Crespo)، مدیرعامل پلاگ پاور نیز تأیید کرد که این تحولات با حوزه محصولات و ارزش پیشنهادی این شرکت ارتباط مستقیم دارد.اهمیت این فناوری برای آفریقای جنوبی از آن جهت است که الکترولایزرهای PEM برای فعالیت به کاتالیست‌های مبتنی بر فلزات گروه پلاتین نیاز دارند و آفریقای جنوبی از ذخایر قابل‌توجه این فلزات برخوردار است.

در همین حال، در شرایطی که همچنان موضوع تسهیل دسترسی به هیدروژن تجدیدپذیر در دست بررسی بود، انجمن سلول سوختی و انرژی هیدروژن آمریکا مستقر در واشنگتن اعلام کرد در وبینار زنده سوم دسامبر، بر پیشبرد توسعه صنعت هیدروژن و فناوری سلول‌های سوختی تمرکز خواهد کرد.

الکترولایزرهای PEM؛ راهکاری برای کاهش بار اوج شبکه برق

میکس در این رویداد با اشاره به ثبت سفارش ۹ هزار و ۹۵۸ مگاوات ظرفیت برق در ایالت جورجیا آمریکا، بر ضرورت فراهم کردن امکان تولید برق توسط مصرف‌کنندگان برای تأمین نیازهای خود تأکید کرد. به گفته وی، باید مجوزهای لازم نیز برای اتصال و اشتراک‌گذاری منابع تولید برق پراکنده این مشترکان با شبکه انتقال برق صادر شود.

او در تشریح ظرفیت هیدروژن در این زمینه گفت: «این شرایط نقطه شروع بسیار مناسبی برای ورود هیدروژن به شمار می‌رود؛ زیرا سوخت هیدروژن در مقایسه با گاز طبیعی، زغال‌سنگ و سوخت‌هایی که معمولاً در صنعت برق هسته‌ای استفاده می‌شوند، گران‌تر است.»

میکس ادامه داد: «با این حال، هیدروژن همچنان می‌تواند از گازوئیل و نفت ارزان‌تر باشد. بنابراین، هنگامی که تقاضا در شبکه برق به‌شدت محدودکننده می‌شود یا شبکه به هر دلیلی از مدار خارج می‌شود، یک سامانه سلول سوختی هیدروژنی در محل مصرف‌کننده می‌تواند به افزایش تاب‌آوری و تداوم تأمین انرژی کمک کند.»

به گفته وی، این سامانه‌ها علاوه بر تأمین برق پشتیبان در زمان اختلال، در شرایط عادی نیز می‌توانند برای تأمین برق در دوره‌های اوج مصرف مورد استفاده قرار گیرند و از طریق کاهش بار اوج، فشار واردشده بر شبکه توزیع محلی را کم کنند. این ظرفیت اکنون به‌عنوان یک فرصت در صنعت برق شناخته شده است.

میکس با اشاره به برنامه‌های تعرفه‌ای مختلف در صنعت برق ایالت جورجیا اظهار کرد: شرکت‌های خدمات عمومی برق در این ایالت، اکنون چندین برنامه تعرفه‌ای در اختیار مشترکان قرار داده‌اند که بر اساس آن، مصرف‌کنندگانی که در محل فعالیت خود سامانه‌های تولید برق پراکنده نصب کرده‌اند، می‌توانند از اعتبار یا مشوق‌های مالی برخوردار شوند.

وی افزود: «طبیعتاً جزئیات این برنامه‌ها بر اساس محل استقرار، ظرفیت و اندازه سامانه متفاوت است، اما اصل کلی این است که تولید برق پراکنده در محل مصرف‌کننده می‌تواند هم تاب‌آوری انرژی آن مجموعه را افزایش دهد و هم به کاهش بار اوج شبکه کمک کند. بنابراین، این مشترکان باید در ازای چنین خدمتی مورد جبران مالی قرار گیرند.»

مشترکان قابل قطع؛ ظرفیت پنهان مدیریت تقاضای برق

یکی دیگر از محورهای مطرح‌شده در سخنان میکس، ارزش اقتصادی و عملیاتی مشترکانی بود که امکان قطع یا کاهش موقت مصرف برق آن‌ها وجود دارد؛ گروهی که در ادبیات صنعت برق با عنوان «مشترکان قابل قطع» شناخته می‌شوند.وی توضیح داد در شرایطی که تقاضای برق به دلیل فعالیت فرآیندهای صنعتی و مشترکانی که امکان توقف مصرف آن‌ها وجود ندارد، افزایش پیدا می‌کند، وجود گروهی از مصرف‌کنندگان که آمادگی دارند به‌صورت موقت مصرف برق خود را کاهش دهند یا متوقف کنند، برای شبکه بسیار ارزشمند است.

در همین زمینه، الکترولایزرهای غشای تبادل پروتون به‌عنوان یکی از تجهیزات مناسب برای مدیریت محدودیت‌های برق معرفی شدند. این تجهیزات در زمان فعالیت، برق زیادی مصرف می‌کنند، اما می‌توانند در دوره‌های محدودیت شبکه، مصرف برق خود را کاهش دهند یا متوقف کنند، بدون آنکه اختلال جدی در عملکرد کلی آن‌ها ایجاد شود.

میکس در این باره گفت: «الکترولایزرهای PEM برق زیادی مصرف می‌کنند، اما می‌توان ولتاژ و میزان مصرف آن‌ها را کاهش داد، بدون آنکه مشکل بزرگی برایشان ایجاد شود. این تجهیزات می‌توانند مدتی منتظر بمانند و هیدروژنی را که تولید کرده‌اند، در صورت نیاز ذخیره کنند. پس از رفع محدودیت نیز می‌توانند فعالیت خود را دقیقاً از همان نقطه‌ای که متوقف شده بودند، از سر بگیرند.»وی تأکید کرد مشترکان قابل قطع برای شبکه برق ارزش بالایی دارند؛ زیرا با وجود مصرف حجم زیادی از انرژی و ایجاد درآمد قابل‌توجه برای شبکه، الزاماً در ساعات اوج تقاضا از برق استفاده نمی‌کنند.

ذخیره‌سازی هیدروژن؛ مزیت راهبردی در مدیریت ناترازی انرژی

میکس با اشاره به تجربه عملیاتی یک نیروگاه ۴۰ مگاواتی در ایالت جورجیا گفت: «ما در نیروگاه ۴۰ مگاواتی خود در جورجیا دقیقاً همین رویکرد را اجرا می‌کنیم. تلاش می‌کنیم نیروگاه با ظرفیت بالا و به‌صورت مستمر فعالیت کند، اما هنگامی که شبکه با محدودیت مواجه می‌شود؛ برای مثال در زمان موج گرما یا طوفان زمستانی که شرایط تأمین برق بسیار دشوار می‌شود، فعالیت نیروگاه را کاهش می‌دهیم یا متوقف می‌کنیم.»

وی در تشریح مزیت این الگو تأکید کرد که انرژی در این سامانه به‌جای ذخیره‌سازی در باتری‌ها، در قالب هیدروژن نگهداری می‌شود.یکی از مهم‌ترین مزیت‌های هیدروژن نیز قابلیت ذخیره‌سازی انرژی در دوره‌های زمانی طولانی و حتی به‌صورت فصلی است؛ قابلیتی که امکان نگهداری انرژی را بدون اتلاف آن در بازه‌های طولانی فراهم می‌کند.

بر این اساس، ترکیب الکترولایزرهای PEM، سامانه‌های تولید برق پراکنده و ذخیره‌سازی هیدروژن می‌تواند الگویی برای مدیریت هوشمند تقاضا، کاهش فشار بر شبکه در ساعات اوج مصرف و افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های انرژی باشد. این ظرفیت در کنار برخورداری آفریقای جنوبی از منابع گسترده فلزات گروه پلاتین، فرصت مهمی برای پیوند توسعه فناوری هیدروژن با تقویت زنجیره ارزش این فلزات و شکل‌گیری صنایع جدید فراهم می‌کند.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha

گفت‌وگو

پربازدیدهای انرژی

یادداشت

تازه‌ترین‌ها انرژی

ویدیوی صفحه

دیدگاه