پایگاه تحلیلی‌خبری ایراسین؛ بحران انرژی سال ۲۰۲۶ بار دیگر تاب‌آوری اتحادیه اروپا را در برابر شوک‌های بازار انرژی به آزمون گذاشته است؛ بحرانی که به اعتقاد کارشناسان، می‌تواند فرصتی برای کاهش وابستگی این بلوک به گاز وارداتی از هر منشأ و بهره‌گیری از درس‌های بحران انرژی سال ۲۰۲۲ باشد.

بر اساس گزارشی که مؤسسه اقتصاد انرژی و تحلیل مالی (IEEFA) منتشر کرده است، بحران انرژی ناشی از حمله روسیه به اوکراین موجب شد واردات گاز طبیعی مایع (LNG) اتحادیه اروپا بین سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ حدود ۸۴ درصد افزایش یابد و به بالاترین سطح تاریخی خود برسد. با این حال، آسیب‌های اخیر به تأسیسات صادرات گاز قطر، یکی از تأمین‌کنندگان اصلی LNG اروپا، بار دیگر آسیب‌پذیری این قاره در اتکا به واردات گاز مایع را آشکار کرده است.

این گزارش تأکید می‌کند که اتحادیه اروپا برای افزایش امنیت انرژی خود باید با شتاب بیشتری توسعه نیروگاه‌های بادی و خورشیدی؛ همچنین نصب پمپ‌های حرارتی خانگی را دنبال کند تا نیاز به واردات LNG به‌صورت ساختاری کاهش یابد. به باور تحلیلگران، این رویکرد مؤثرترین راهکار برای کاهش وابستگی اروپا به واردات سوخت‌های فسیلی و نوسانات بازار جهانی انرژی است.

کاهش مصرف گاز با توسعه انرژی‌های پاک

پس از اختلال گسترده در بازارهای جهانی انرژی به دنبال آغاز جنگ اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، کمیسیون اروپا در ماه مه همان سال برنامه REPowerEU را با هدف پایان دادن به وابستگی اروپا به انرژی روسیه معرفی کرد. این برنامه بر سه محور اصلی کاهش مصرف انرژی، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و تنوع‌بخشی به منابع تأمین انرژی استوار است.

نتیجه اجرای این سیاست‌ها، کاهش چشمگیر مصرف گاز در اتحادیه اروپا بوده است. طی سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴، مصرف گاز این اتحادیه حدود ۷۸.۵ میلیارد مترمکعب کاهش یافت که معادل افت ۲۰ درصدی تقاضاست. توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، گسترش استفاده از پمپ‌های حرارتی و اجرای سیاست‌های مدیریت مصرف، مهم‌ترین عوامل این کاهش عنوان شده‌اند.

بررسی بخش‌های مختلف مصرف نیز نشان می‌دهد خانوارهای اروپایی در این مدت مصرف گاز خود را ۲۴ درصد کاهش داده‌اند. این رقم برای بخش صنعت ۲۰ درصد، بخش خدمات عمومی و تجاری ۱۹ درصد و بخش تولید برق و گرمایش ۱۸ درصد بوده است.

رشد سریع انرژی خورشیدی، بادی و پمپ‌های حرارتی

در سال‌های اخیر نصب پمپ‌های حرارتی در اروپا شتاب قابل‌توجهی گرفته است. تنها طی سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ حدود ۷.۶ میلیون دستگاه پمپ حرارتی جدید در ساختمان‌های مسکونی و تجاری نصب شد. فرانسه با نصب حدود ۲ میلیون دستگاه در جایگاه نخست قرار گرفت و پس از آن ایتالیا با ۱.۵ میلیون دستگاه و آلمان با نزدیک به یک میلیون دستگاه بیشترین سهم را داشتند.

همزمان ظرفیت انرژی خورشیدی نیز با سرعت افزایش یافت. کشورهای عضو اتحادیه اروپا طی فاصله سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ حدود ۱۴۶ گیگاوات ظرفیت جدید خورشیدی نصب کردند که آلمان، اسپانیا، لهستان، ایتالیا، فرانسه و هلند بیشترین سهم را در این روند داشتند. بر اساس آمار SolarPower Europe، حدود ۳۹ درصد ظرفیت تجمعی خورشیدی اروپا مربوط به نیروگاه‌های مقیاس بزرگ است و مابقی از سامانه‌های نصب‌شده روی پشت‌بام‌ها تأمین می‌شود.

در حوزه انرژی بادی نیز کشورهای اروپایی طی همین دوره بیش از ۴۳ گیگاوات ظرفیت جدید ایجاد کردند که آلمان، فنلاند، سوئد، فرانسه، اسپانیا، هلند و لهستان در صدر این توسعه قرار دارند.

هدف‌گذاری برای کاهش یک‌چهارمی تقاضای گاز تا ۲۰۳۰

تحلیل‌های IEEFA نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در فناوری‌های انرژی پاک می‌تواند ریسک‌های ناشی از اختلال در عرضه انرژی، از جمله تنش‌های احتمالی در تنگه هرمز یا ممنوعیت کامل واردات گاز روسیه که از سال ۲۰۲۷ اجرایی خواهد شد، را تا حد زیادی کاهش دهد.

بررسی داده‌های یورواستات درباره تولید برق بادی و خورشیدی و تأثیر پمپ‌های حرارتی بر مصرف گاز نشان می‌دهد توسعه این فناوری‌ها در سال ۲۰۲۴ مصرف گاز اتحادیه اروپا را حدود ۸.۸ میلیارد مترمکعب کاهش داده است؛ رقمی که معادل حدود دو سوم واردات LNG اروپا از قطر در همان سال محسوب می‌شود.

این مؤسسه پیش‌بینی می‌کند در صورت تحقق اهداف اتحادیه اروپا شامل نصب سالانه دست‌کم ۴ میلیون دستگاه پمپ حرارتی، ۷۵ گیگاوات ظرفیت خورشیدی و ۲۲ گیگاوات ظرفیت بادی طی پنج سال آینده، تقاضای گاز اروپا تا پایان سال ۲۰۳۰ حدود یک‌چهارم کاهش یابد؛ آن هم بدون در نظر گرفتن سایر اقدامات صرفه‌جویی در مصرف گاز.

به گفته تحلیلگران، میزان صرفه‌جویی حاصل از این برنامه تقریباً دو برابر حجمی است که اتحادیه اروپا تا سال ۲۰۳۰ می‌تواند از قطر LNG وارد کند.

تقویت امنیت انرژی اروپا با برق پاک

در این گزارش تأکید شده است که توسعه فناوری‌های انرژی پاک در کنار سرمایه‌گذاری در شبکه‌های برق، به اتحادیه اروپا کمک می‌کند تا اهداف جدید خود برای افزایش سهم برق در سبد انرژی تا سال ۲۰۴۰ را محقق کند؛ هدفی که بخشی از راهبرد جدید این بلوک برای کاهش وابستگی به واردات نفت و گاز در شرایط تداوم بحران‌های ژئوپلیتیکی خاورمیانه به شمار می‌رود.

بر اساس جمع‌بندی این گزارش، اگر اتحادیه اروپا روند کاهش مصرف گاز، ارتقای بهره‌وری انرژی و توسعه منابع تجدیدپذیر را ادامه دهد، واردات گاز طبیعی مایع و گاز خط لوله به‌تدریج کاهش خواهد یافت و بحران‌های خارجی نیز تأثیر کمتری بر امنیت انرژی این قاره خواهند گذاشت.