پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ فعالیت معدنی تنها به استخراج سنگ و خاک محدود نمیشود. جادهسازی، انفجار، گردوغبار، ایجاد سد باطله، تغییر مسیر آب و افزایش حضور انسان، میتواند ساختار یک زیستبوم را دگرگون کند و مسیرهای مهاجرت حیاتوحش یا رویشگاههای ارزشمند را از بین ببرد. به همین دلیل، کارشناسان معتقدند اثر واقعی یک معدن، بسیار فراتر از محدوده مجوز آن است.
تنوع زیستی نیز صرفا به شمار گونههای گیاهی و جانوری محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از تنوع ژنتیکی، گونهای و اکوسیستمی را در بر میگیرد. از این رو، در استانداردهای بینالمللی معدنکاری مسئولانه، ارزیابی اثر پروژه بر گونهها، زیستگاهها و خدمات اکوسیستمی، پیش از صدور مجوز بهرهبرداری الزامی است.
برخی مناطق نباید معدن شوند
در ادبیات جهانی معدن، مفهوم مناطق ممنوعه برای معدنکاری جایگاه ویژهای دارد. بسیاری از کشورها پذیرفتهاند که برخی زیستگاهها، از جمله مناطق حفاظتشده، زیستگاه گونههای در معرض خطر و سایتهای طبیعی ارزشمند، نباید وارد چرخه بهرهبرداری شوند.
این موضوع برای ایران نیز اهمیت ویژهای دارد. زیستگاههای یوزپلنگ آسیایی، جنگلهای هیرکانی، تالابها، کریدورهای حیاتوحش و دیگر زیستگاههای حساس، سرمایههای اکولوژیک کشور محسوب میشوند و حفاظت از آنها باید در تصمیمگیریهای معدنی مورد توجه قرار گیرد.
تقدم جلوگیری از تخریب
یکی از اصول پذیرفتهشده در معدنکاری مسئولانه، «سلسلهمراتب کاهش اثر» است؛ به این معنا که پروژه باید ابتدا از تخریب زیستگاه جلوگیری کند، در صورت امکان اثرات را کاهش دهد، سپس عملیات احیا را اجرا کند و تنها برای خسارتهای اجتنابناپذیر به سراغ برنامههای جبرانی برود.
بر همین اساس، تغییر محل پروژه، اصلاح مسیر جادهها یا استفاده از فناوریهای کماثر، بر پرداخت خسارت یا اجرای طرحهای جبرانی اولویت دارد.
تجربه جهان و چالش گذار سبز
تجربه کشورهایی مانند استرالیا و برزیل نشان میدهد حتی معدنکاری در مجاورت زیستگاههای حساس نیز نیازمند نظارت و استانداردهای سختگیرانه است؛ زیرا آثار غیرمستقیم مانند جادهسازی، گردوغبار و توسعه سکونتگاهها میتواند فراتر از محدوده معدن، اکوسیستم را تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، افزایش تقاضا برای مس، لیتیوم، نیکل، کبالت و عناصر نادر خاکی در مسیر گذار انرژی، اهمیت این موضوع را دوچندان کرده است. اگر استخراج این مواد بدون ملاحظات زیستمحیطی انجام شود، توسعه انرژیهای پاک میتواند به تخریب زیستگاههای ارزشمند منجر شود.
کارشناسان معتقدند مدیریت این تعارض در ایران نیازمند شناسایی دقیق زیستگاههای حساس، تعیین مناطق ممنوعه برای معدنکاری، انتشار عمومی ارزیابیهای زیستمحیطی و تدوین برنامه احیای معادن از ابتدای پروژه است.
به طور کلی، تجربههای جهانی نشان میدهد همزیستی معدن و تنوع زیستی امکانپذیر است، اما در همه مناطق و به هر قیمتی ممکن نیست. عبور از خط قرمز زیستگاههای غیرقابل جایگزین، دیگر همزیستی نیست؛ بلکه توجیهی برای خسارتهای جبرانناپذیر است.
نظر شما