پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ واقعیت تلخ صنعت معدن در ایران، فراتر از بحث‌های معمول است. امروزه با یک بحران کارآمدی روبرو هستیم؛ شکاف عمیق میان هزینه‌های فزاینده نگهداری تجهیزات فرسوده و نرخ بازگشت سرمایه در شرایط تورمی و نوسانات ارزی، معادن را از فرصتی اقتصادی به یک ریسک بزرگ تبدیل کرده است.

هزینه‌ انسانی موضوعی فراتر از اقتصاد است که قابل چشم‌پوشی نیست؛ جایی که فرسودگی تجهیزات و نبود سیستم‌های کنترلی هوشمند، امنیت کارگر را در برابر حوادث احتمالی به یک قمار تبدیل می‌کند. نمی‌توانیم با ابزارهای قرن گذشته، در رقابت با بازارهای جهانی امروز، بقا داشته باشیم.

پاسخ به این چالش، نه در افزایش ساده‌ تعداد ماشین‌آلات، بلکه در هوشمندسازی نهفته است. دیجیتالی‌شدن در معدن، یک انتخاب نیست؛ بلکه ضرورتی برای بقا است که دو وجه کلیدی دارد که افزایش امنیت از طریق کاهش مواجهه‌ مستقیم انسان با خطر، و بهینه‌سازی عملیات در شرایط دشوار اقتصادی و محیطی است.

در بحث امنیت با جایگزینی انسان، استفاده از ربات‌ها و پهپادها در مناطق پرخطر (مانند تونل‌ها، مناطق مرتفع و صعب‌العبور، یا معادن زیرزمینی ناپایدار) می‌تواند نقش انسان را از مواجهه‌ی مستقیم با خطر، به اپراتور هوشمند از راه دور تغییر دهد. به علاوه، برای بهینه‌سازی در شرایط سخت، هوش مصنوعی می‌تواند با تحلیل داده‌های زمین‌شناسی، دقت استخراج را بالا برده و مصرف انرژی و مواد را به حداقل برساند. در اقتصادی که هر واحد از انرژی و هر گرم از ماده‌ی معدنی ارزشمند است، دقت داده‌ها جایگزین حدس و گمان‌های سنتی می‌شود.

پس برای اینکه معدن از یک صنعت خاکی به صنعتی دیجیتال تبدیل شود، بهتر است بر سه محور اصلی تمرکز شود:

1. سرمایه‌گذاری بر زیرساخت‌های داده

اولویت نخست باید از خرید ماشین‌آلات سنگین، به سمت خرید و پیاده‌سازی سیستم‌های پایش هوشمند و شبکه‌های ارتباطی در معادن تغییر یابد.

1. بازنگری در آموزش تخصصی

نیاز به مهندسانی که علاوه بر دانش زمین‌شناسی، با علم داده و سیستم‌های خودکار نیز آشنا باشند، وجود دارد. نسل جدید معدن‌کار باید با کدنویسی و تحلیل داده‌ها، زمین را مدیریت کند.

1. حمایت از نوآوری‌های بومی

ایجاد بسترهای حمایتی برای استارت‌آپ‌های حوزه‌ی فناوری معدن (Mining-Tech) که بتوانند، با وجود محدودیت‌های تحریمی، راهکارهای هوشمندسازی را به‌صورت داخلی و با هزینه‌ی کمتر در اختیار معادن قرار دهند.

در نهایت، این گذار تنها یک انتخاب فناورانه نیست، بلکه پاسخی به همان بحران اقتصادی و انسانی است که در ابتدای این یادداشت به آن اشاره شد؛ ادامه‌ مسیر کنونی، تنها بر هزینه‌های مالی و جانی صنعت معدن خواهد افزود. بهتر است همه‌ دست‌اندرکاران صنعت معدن این جمله را به خاطر بسپارند که معدن میراث زمین برای انسان و مدیریت هوشمند آن، میراث انسان برای آیندگان است.

*فعال حوزه معدن و صنایع معدنی