پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ «حنان مرسی» (Hanan Morsi)، اقتصاددان و معاون دبیر اجرایی کمیسیون اقتصادی سازمان ملل متحد برای آفریقا (UNECA)، اعلام کرد که کشورهای آفریقایی به‌طور کافی در مذاکرات و فرآیند طراحی «سازوکار تعدیل مرزی کربن اتحادیه اروپا» (CBAM) مشارکت نداشته‌اند.

براساس گزارش gmkcenter، وی این اظهارات را در جریان نشست سالانه بانک توسعه آفریقا (AfDB) مطرح کرد و نسبت به پیامدهای این سازوکار بر روند صنعتی‌سازی و توسعه اقتصادی کشورهای آفریقایی هشدار داد.

مرسی گفت: «یکی از نگرانی‌های اصلی ما این است که آفریقا در فرآیند طراحی این سازوکار حضور نداشت. نه با ما مشورتی صورت گرفت، نه در بحث‌ها مشارکت داده شدیم و نه نقشی در نحوه اجرای آن داشتیم.»

این مقام سازمان ملل معتقد است که آفریقا به یک گفت‌وگوی گسترده‌تر درباره نحوه اجرای سیاست‌های تجاری مرتبط با اقلیم نیاز دارد؛ گفت‌وگویی که تضمین کند اهداف توسعه صنعتی و تحول اقتصادی قاره تحت تأثیر این سیاست‌ها قرار نگیرد. به گفته وی، کشورهای آفریقایی باید اطمینان حاصل کنند که مقررات زیست‌محیطی جدید در تجارت جهانی به مانعی برای توسعه صنایع داخلی، ایجاد اشتغال و افزایش ارزش افزوده اقتصادی تبدیل نشود.

مرسی تأکید کرد که سازوکار تعدیل مرزی کربن اتحادیه اروپا صرفاً یک ابزار محیط‌زیستی نیست و در عمل به بخشی از سیاست‌های تجاری و صنعتی کشورهای توسعه‌یافته تبدیل شده است.

وی اظهار داشت: «آنچه اکنون در حال شکل‌گیری است، تنها یک ابزار زیست‌محیطی نیست. مقررات اقلیمی به‌تدریج در حال تبدیل شدن به مقررات تجاری، سیاست صنعتی و حتی سیاست رقابت‌پذیری هستند و این مسئله پیامدهای عمیقی برای آفریقا به همراه دارد.» این دیدگاه در حالی مطرح می‌شود که بسیاری از کشورهای در حال توسعه نگران هستند سیاست‌های اقلیمی جدید در اقتصادهای بزرگ جهان به ابزارهای غیرمستقیم حمایت‌گرایی تجاری تبدیل شوند.

سهم ناچیز آفریقا در انتشار جهانی کربن

مرسی همچنین یادآور شد که سهم قاره آفریقا در انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای بسیار محدود است، اما با وجود این سهم اندک، پیامدهای اجرای CBAM می‌تواند به‌طور مستقیم بر صادرات و برنامه‌های صنعتی‌سازی کشورهای آفریقایی تأثیر بگذارد. به اعتقاد وی، کشورهای آفریقایی با وجود نقش محدود در ایجاد بحران اقلیمی، ممکن است بخشی از هزینه‌های ناشی از سیاست‌های اقلیمی اقتصادهای پیشرفته را متحمل شوند.

معاون دبیر اجرایی UNECA بر این باور است که دولت‌های آفریقایی ممکن است در آینده برای هماهنگی با تحولات جدید تجارت جهانی، به سمت اجرای مالیات‌های مرتبط با انتشار کربن حرکت کنند. به گفته وی، یکی از گزینه‌های پیش روی دولت‌ها، اعمال مالیات‌های کربنی مستقیم بر تولیدکنندگان داخلی است تا ضمن افزایش شفافیت زیست‌محیطی، امکان رقابت‌پذیری بهتر محصولات صادراتی در بازارهای بین‌المللی فراهم شود.

بر اساس ارزیابی بانک توسعه آفریقا، اثرات کلان اقتصادی CBAM بر اقتصاد قاره احتمالاً محدود خواهد بود.

آمارهای این نهاد نشان می‌دهد: کالاهای مشمول CBAM تنها حدود ۶ درصد از کل صادرات آفریقا را تشکیل می‌دهند. از این میزان نیز تنها حدود ۲ درصد به بازار اتحادیه اروپا صادر می‌شود. با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که برخی کشورها و صنایع خاص در معرض آسیب جدی قرار دارند.

فولاد و آلومینیوم؛ آسیب‌پذیرترین صنایع آفریقا

بر اساس گزارش بانک توسعه آفریقا، تولیدکنندگان فولاد و آلومینیوم، به‌ویژه در کشورهای شمال آفریقا که وابستگی بیشتری به بازار اروپا دارند، بیشترین فشار را از اجرای CBAM متحمل خواهند شد. این صنایع با افزایش هزینه‌های انطباق با مقررات زیست‌محیطی، گزارش‌دهی انتشار کربن و پرداخت احتمالی عوارض کربنی مواجه خواهند شد که می‌تواند رقابت‌پذیری صادرات آنها را کاهش دهد.

در میان کشورهای آفریقایی، موزامبیک یکی از آسیب‌پذیرترین اقتصادها در برابر CBAM محسوب می‌شود. این کشور تقریباً تمام تولید آلومینیوم خود را به بازار اروپا صادر می‌کند و به همین دلیل هرگونه افزایش هزینه‌های کربنی می‌تواند مستقیماً بر درآمدهای صادراتی آن اثرگذار باشد.

بانک توسعه آفریقا همچنین هشدار داده است که تأثیر CBAM در بلندمدت تنها به صادرات مواد اولیه محدود نخواهد شد و می‌تواند زنجیره‌های پایین‌دستی و محصولات فرآوری‌شده را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

نگرانی کشورهای آفریقایی نسبت به مالیات‌های مرزی کربن موضوع جدیدی نیست. دو سال پیش، دولت آفریقای جنوبی نیز از برنامه بریتانیا برای ایجاد سازوکاری مشابه CBAM انتقاد کرده بود. مقامات این کشور هشدار داده بودند که چنین اقداماتی ممکن است با اصول و مقررات سازمان تجارت جهانی (WTO) مغایرت داشته باشد و به ایجاد موانع تجاری جدید علیه کشورهای در حال توسعه منجر شود.

چالش جدید صادرات آفریقا در عصر گذار سبز

با گسترش سیاست‌های کربن‌زدایی در اقتصادهای بزرگ جهان، کشورهای آفریقایی اکنون با چالش مهمی روبه‌رو هستند؛ از یک سو نیاز به حفظ دسترسی به بازارهای صادراتی اروپا دارند و از سوی دیگر باید از صنعتی‌سازی، توسعه تولید داخلی و رشد اقتصادی خود محافظت کنند.

در این شرایط، بسیاری از تحلیلگران معتقدند موفقیت آفریقا در سازگاری با قواعد جدید تجارت سبز، به میزان سرمایه‌گذاری در فناوری‌های کم‌کربن، توسعه زیرساخت‌های صنعتی و حمایت سیاست‌گذاران از صنایع صادرات‌محور وابسته خواهد بود.