پایگاه تحلیلی خبری ایراسین، مسعود شریفی خطیر، کارشناس بورس کالا، در گفت‌وگو با خبرنگار ایراسین اظهار کرد: پس از آنکه پتروشیمی‌های واقع در منطقه ماهشهر و عسلویه مورد اصابت دشمن قرار گرفتند، بدیهی است که هم فرآیند تولید و هم تعهدات تحویل که در بورس کالا داشتند دچار اختلل شود و طبیعی بود که با توقف عرضه، قیمت‌ها در بازار آزاد محصولات افزایش پیدا کند.

وی افزود: پس از حادثه در هفته اول حادثه، عرضه‌ها با وجود کاهش حجم، به‌صورت نرمال تأیید شد، اما شرکت ملی صنایع پتروشیمی در روز دوشنبه ۱۷ فروردین ماه، خواستار لغو تمام عرضه‌ها شد و در نتیجه همه عرضه‌ها لغو شد؛ همین موضوع باعث شد، زمانیکه محصولات به صنایع پایین‌دستی نرسد، قیمت‌ها رو به بالا برود، بازار سیاه محصول شکل بگیرد و شوک قیمتی در هفته اول به بازار وارد شود.

کارشناس بورس کالا بیان کرد: در هفته دوم بعد این اتفاق نیز بورس کالا تمام محصولات را لغو کرد؛ البته بورس کالا در این زمینه مجری دستورات وزارتخانه و شرکت ملی صنایع پتروشیمی بود و رأساً اقدام به ابطال عرضه ها نکرده بود.

شریفی خطیر افزود: در هفته سوم بعد اتفاقات مجدد معاملات آغاز شد، اما پتروشیمی‌های مناطق ماهشهر و عسلویه تقریباً نتوانستند محصولی عرضه کنند و همین موجب شد فشار بر پتروشیمی‌های دیگر همچون شازند، تبریز، مهاباد و سایر پتروشیمی‌ها افزایش پیدا کند.

وی اظهار کرد: در شرایط جنگی، بورس کالا چند اقدام انجام داد؛ اولین اقدام این بود که ورودی هر کد تولیدکننده برای خرید محصولات را به‌شدت کاهش داد تا تقاضا مدیریت شود؛ دومین اقدام، افزایش درصد پیش‌دریافت ورود به تالار معاملات بود تا مقداری از ورود نقدینگی‌های صرفاً دلالانه به بازار جلوگیری شود.

سه ابزار اصلی برای مهار التهاب بازار

کارشناس بورس کالا ادامه داد: مهم‌تر از آن، وزارت صنایع و شرکت ملی صنایع پتروشیمی در دو هفته اخیر، فارغ از اینکه کارخانه‌ها سهمیه «بهین‌یاب» داشتند و بر روی این سهمیه بسیار کار شده بود و ستون محکمی برای نحوه ورود به معاملات بود، آن را تقریباً کم رنگ کرده و سازوکاری را آغاز کردند که برای کارگران و بورس کالا شفاف نیست، بر اساس این سازوکار، سهمیه خرید به‌صورت روزانه به بورس کالا اعلام می‌شود.

شریفی خطیر گفت: شنیده‌ها حاکی از آن است که سهمیه‌هایی که تعیین می‌شود، برای مشتریان از چند عامل نشأت می‌گیرد؛ یک، میزان میانگین خرید سال‌های گذشته، دیگری اولویت صنعتی که مصرف‌کننده در آن فعال است، این سهمیه‌ها بسیار کاهش یافته و روزانه اعلام می‌شود.

وی افزود: پس سه عامل مهم وجود دارد؛ یک، سهمیه‌ای که وزارت صنایع به‌شدت کاهش داده و روزانه اعلام می‌کند؛ دو، محدودیت ورود هر کد و سومین مورد، افزایش میزان پیش‌دریافت برای کنترل نقدینگی بازار است، این سه عامل، اصلی‌ترین ابزارهایی بودند که بورس کالا به همراه وزارت صنایع در شرایط جنگی پیش‌بینی کردند تا بتوانند مقداری از التهاب بازار را کاهش دهند.

کارشناس بورس کالا اظهار کرد: از دیگر راه‌هایی که در حال انجام است، مجوز واردات و تسهیل واردات محصولات پتروشیمی همچون پلی‌پروپیلن، پی‌وی‌سی و پلی‌اتیلن است، اگر این تسهیلات واقعاً در عمل اجرایی شود، واردات می‌تواند بخشی از التهاب بازار را کاهش دهد.

خطیر ادامه داد: راه دیگر این است که ضرایب تقسیم کار خُردتر شود؛ به این معنا که در این چند هفته اخیر خریداران اکثراً با ضرایب ۲۰ تُن و بالاتر معاملات را انجام داده‌اند، در حالی که می‌توان این ظرفیت را به ۱۰ تا ۱۲ تُن تقسیم کرد تا بازار منطقی‌تر شود.

وی بیان کرد: اقدام نه چندان مطلوب دیگر بورس کالا در برهه جنگ، تغییر نوع معامله در بورس کالا از تالار حراج معمولی به حراج همزمان بود که حالتی تقریباً شبیه مناقصه ایجاد کرده است، مشتری‌ها برای هر محصول باید چند نرخ مختلف اعلام کنند چون دامنه ذهنی قیمت‌ها بسیار متنوع است. این موضوع باعث شده دامنه کشف نرخ یک محصول بسیار گسترده شود.

شریفی خطیر با اشاره به اینکه در شرایط قبل از جنگ، اختلاف قیمت یک محصول پلیمری نهایتاً دو تا چهار هزار تومان بود، اما اکنون برای یک محصول ممکن است دامنه کشف نرخ به ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان برسد، افزود: این وضعیت موجب شده یک کارخانه‌دار یا تولیدکننده، یک محصول را در همان روز ۲۰ هزار تومان گران‌تر یا ارزان‌تر از دیگری خریداری کند و این ایرادی در سازوکار معاملات است و پیشنهادهایی از جمله افزایش تعداد نرخ های ارسالی نیز برای اصلاح آن ارائه شد.

وی درباره صندوق‌های کالایی ذخیره استراتژیک گفت: محصولات پلیمری و پلی‌اتیلنی، به‌دلیل اشتعال‌پذیری، امکان نگهداری آنها مانند گندم در انبارهای بزرگ وجود ندارد و ممکن است در انبارهای تولیدکنندگان مقداری ذخیره موجود باشد، اما شرایط بحران نشان داده است که حتی اگر ذخیره‌ای هم باشد، الزاماً التهاب بازار را کاهش نمی‌دهد و در کنترل بازار مؤثر نبوده است.

کارشناس بورس کالا افزود: تنها می‌توان با تعامل، نظارت بیشتر و دقیق‌تر نهادهای نظارتی بر نحوه عرضه تولید کنندگان و تقاضای مصرف کنندگان، تسهیل واقعی واردات و موارد عملیاتی معاملاتی بورس کالا، از شدت التهاب‌ کاست؛ همچنین از هر نوع مطالبه کوپنی کردن مستقیم محصولات و فروش مستقیم تولید کنندگان به خریداران در خارج از بورس که معایب آن دیگر بر کسی پوشیده نیست خودداری شود تا چرخ را از نو اختراع نکنیم.