به گزارش ایراسین، تازهترین گزارش «وضعیت نوآوری انرژی» سازمان بینالمللی انرژی (IEA) نشان میدهد ،جهان وارد مرحلهای جدید از نوآوری انرژی شده است که تحت تأثیر امنیت انرژی، رقابت صنعتی و تابآوری زیرساختها شکل گرفته است؛ این گزارش بیش از ۱۵۰ نوآوری مهم در حوزه انرژی را شناسایی کرده که شامل سیستمهای تهویه حالت جامد، سلولهای خورشیدی پروسکایتی، انرژی همجوشی، باتریهای سدیم-یون و سیستمهای ژئوترمال نسل بعد میشود و باعث ارتقای سطح آمادگی فناوری در ۵۰ حوزه نوظهور شده است.
براساس این گزارش، فناوریهای انرژی اکنون بازارهای جهانی چندتریلیون دلاری را تشکیل میدهند و بخش انرژی به موتور نوآوری در سطح جهانی بدل شده است؛ بهطور تقریبی یک دهم کل اختراعات جهان در حوزه انرژی ثبت میشود که بیش از حوزههای شیمی، داروسازی یا حملونقل است و اهمیت آن برای امنیت ملی و رقابت صنعتی کشورها را نشان میدهد.
باتریها محور نوآوری انرژی
ذخیرهسازی انرژی به ویژه باتریها، در کانون نوآوری جهانی قرار گرفته و سهم آن در ثبت اختراعات انرژی در سال ۲۰۲۳ حدود ۴۰٪ بوده است؛ چین، کره و ژاپن پیشتاز ثبت اختراعات باتری لیتیوم-یون هستند و سهم چین در دهه گذشته به شدت افزایش یافته، در حوزه خورشیدی نیز سلولهای پروسکایتی بیش از ۷۰٪ اختراعات را تشکیل میدهند.
تحولات سیاستی و مالی
سال ۲۰۲۵، امنیت انرژی مهمترین عامل محرک نوآوری شناخته شد و از قابلیت پرداخت و کاهش انتشار گازهای گلخانهای پیشی گرفت؛ ابتکاراتی مانند «ماموریت جنسیس» آمریکا و «صندوق رقابتپذیری» اتحادیه اروپا نشاندهنده توجه دولتها به تقویت توانمندیهای فناورانه داخلی و تضمین زنجیرههای تأمین حیاتی است.
با وجود اهمیت نوآوری، سرمایهگذاری عمومی و خصوصی در انرژی کاهش یافته است، هزینههای عمومی R&D انرژی در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۵ میلیارد دلار بود که ۲٪ کمتر از سال قبل است و رشد R&D شرکتی به ۱٪ رسید؛ سرمایهگذاری خطرپذیر در استارتآپهای انرژی نیز برای سومین سال متوالی کاهش یافته و به ۲۷ میلیارد دلار رسیده است، سهم سرمایهگذاری خطرپذیر جهانی در هوش مصنوعی به حدود ۳۰٪ رسید، در حالی که سهم انرژی کاهش یافت.
با این حال، حوزههای نوظهور مانند انرژی همجوشی، شکافت هستهای، مواد معدنی حیاتی، ژئوترمال، جذب دیاکسید کربن و صنعت کمانتشار رشد قابل توجهی داشتهاند؛ چین با گسترش حضور خود در R&D شرکتی و ثبت اختراعات، بهویژه در ذخیرهسازی انرژی و بهرهوری صنعتی، سهم خود را در نوآوری جهانی افزایش داده است، اروپا با شدت سرمایهگذاری عمومی حدود ۰.۰۸٪ تولید ناخالص داخلی، رکوردهای دهه ۱۹۸۰ را تکرار کرده و اکوسیستم استارتآپی آن پویا شده؛ ایالات متحده در سرمایهگذاری خطرپذیر جهانی پیشتاز است و ژاپن در باتریها و سلولهای پروسکایتی و سوختهای هیدروژنی تخصص دارد.
این گزارش تأکید میکند که حمایت مستمر و هدفمند دولتی حیاتی است و استراتژیهای نوآوری انرژی باید با اهداف رقابتپذیری و تابآوری هماهنگ شوند؛ دسترسی به تأمین مالی در تمام مراحل توسعه و تقویت همکاری بین پژوهش، صنعت و بخش مالی برای حفظ شتاب نوآوری ضروری است.
نظر شما