ایراسین

زنگ خطر تغییر مسیر اقتصاد؛

صنعت در عقب‌نشینی، خدمات در صعود

اقتصاد ایران در حال تجربه یک چرخش نگران‌کننده است؛ کاهش مستمر سهم صنعت در تولید ناخالص داخلی و مهاجرت سرمایه به بخش خدمات، آن هم نه از مسیر بلوغ اقتصادی، بلکه در واکنش به محیطی پرریسک و غیرقابل پیش‌بینی. داده‌های رسمی رشد اقتصادی و افت منفی تولید در نیمه نخست ۱۴۰۴ نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری مولد، صرفه خود را از دست داده و صنعت به‌تدریج در حال عقب‌نشینی است. این جابه‌جایی، برخلاف الگوی توسعه کشورهای پیشرفته، نه نشانه قدرت خدمات، بلکه علامتی روشن از صنعت‌زدایی خاموش و تضعیف بنیان‌های رشد پایدار اقتصاد کشور است.

رشد اقتصادی آبان‌ماه مثبت شد؛

سبزی آمارهای پاییزی

بر اساس اعلام مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، بر خلاف تابستان، روند رشد اقتصادی در پاییز مثبت شده و این عدد در آبان ماه نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲.۳ درصد بالاتر برآورد شده است.

تحلیلی بر بلوغ یک بنگاه:

از تولید حداکثری تا هم‌زیستی مسئولانه

کارنامه صنایع بزرگ در ایران نشان می‌دهد که این بنگاه‌ها سال‌ها اسیر پارادایمی بودند که کاهش ریسک و عدم حساسیت به دغدغه‌های جامعه را معادل امنیت خود می‌دید و این روش، بنگاه را به حفظ وضع موجود وادار می‌کرد اما امروز، فولاد مبارکه از این مرحله گذر کرده و با اتخاذ رویکردهایی فراتر از ماموریت‌های سنتی، اقدامی جسورانه را کلید زده است؛ هم‌زیستی مسئولانه با جامعه. این شرکت با ورود جسورانه به حوزه تأمین زیرساخت‌ها، نه تنها کمبود منابع را دور زد، بلکه الگوی تازه‌ای از توسعه پایدار را بنیان گذاشت. گزارش پیش‌رو، کالبدشکافی همین تصمیم تاریخی است؛ روایتی از اینکه چگونه یک غول صنعتی لباس محافظه‌کاری را کنار زد و در مقام یک پیشران مسئول، همزمان آب و امید را به این سرزمین پمپاژ کرد.

تنگنای تامین مالی از بانک‌ها، چگونه به مانعی فراروی تولید تبدیل شد؟

تله تسهیلات تولید

یکی از تنگناهای ساختاری بخش تولید کشور، عدم تغذیه مناسب از نظام تامین مالی است و فعالان اقتصادی در پیمایش‏های آماری و اظهار نظرهای مکرر، محدودیت دسترسی به اعتبارات بانکی را یکی از محدودیت‌های اساسی تولید عنوان می‏کنند. در این نوشتار سعی شده، به روند سرمایه‏گذاری در اقتصاد کشور و نحوه تامین مالی سرمایه‌گذاری در امور تولیدی توسط شبکه بانکی پرداخته شود.

اصلاح قانون پسماند پس از 21 سال:

آیا مشوق‌ها به کمک صنایع پیشران می‌آیند؟

در معادلات نوین استراتژی صنعتی، پسماند دیگر بار اضافی تولید نیست، بلکه به سرمایه‌ای راهبردی بدل شده است. گزارش پیش‌رو با نگاهی تحلیلی به اصلاح «قانون مدیریت پسماند» پس از ۲۱ سال و تطبیق آن با تجربه عملی فولاد مبارکه، نشان می‌دهد چگونه حکمرانی داده‌محور، مشوق‌های مالیاتی و سازوکارهای نوین تأمین مالی می‌توانند زنجیره ارزش پسماند را بازتعریف کنند. این گزارش با کنار هم گذاشتن سیاست‌گذاری کلان و تجربه صنعتی، تصویری روشن از مسیر گذار ایران به اقتصاد چرخشی، تولید سبز و تبدیل بحران‌های زیست‌محیطی به فرصت‌های پایدار اقتصادی ارائه می‌دهد.

جراحی در تاریکی؛

«کالابرگ» ۱ میلیون تومانی در ترازوی بودجه ۱۴۰۵

دولت با طرح کالابرگ دیجیتال یک‌میلیونی، به‌دنبال تغییر مسیر یارانه‌ها از سازوکارهای رانت‌محور به الگوی هدفمند و شفاف است. پرداخت مستقیم به حدود ۸۰ میلیون نفر، نشانه چرخش سیاست حمایتی از «کنترل عرضه» به «تقویت تقاضا»ست. با این حال، موفقیت طرح به توان دولت در تأمین مالی پایدار آن وابسته است؛ آن هم در شرایط ناترازی ساختاری بودجه. تجربه جهانی نشان می‌دهد بدون انضباط مالی و اصلاحات عمیق، چنین سیاست‌هایی می‌تواند به فشار تورمی منجر شود.

وابستگی صندوق‌ها به بودجه عمومی افزایش یافت؛؛

چرخه باطل بودجه و صندوق‌های بازنشستگی

رقم ۹۷۸ هزار میلیارد تومانی کمک بودجه‌ای به صندوق‌های بازنشستگی در لایحه ۱۴۰۵، نشان‌دهنده چالشی ساختاری در مدل حکمرانی اقتصادی است. این ارقام حاکی از دوری باطل است: دولت برای مدیریت کسری بودجه، نرخ نهاده‌های انرژی را افزایش می‌دهد که این امر به‌طور مستقیم بر هزینه‌های شرکت‌های پیشران (بسیاری از آنها در مالکیت همین صندوق‌ها) تأثیر می‌گذارد. با کاهش سودآوری این شرکت‌ها، صندوق‌های بازنشستگی با کسری مواجه می‌شوند و بار مالی آن مجدداً به بودجه عمومی منتقل می‌گردد. این چرخه، آثار بلندمدتی بر پایداری مالی و توان تولیدی کشور دارد. گزارش پیش‌رو با واکاوی اعداد و روندها نشان می‌دهد که صندوق‌های بازنشستگی از نقش سنتی خود به سمت وابستگی شدید به بودجه عمومی حرکت کرده‌اند و ترمیم این وضعیت نیازمند بازنگری اساسی در رویکردهای کلان اقتصادی است.

مسیر پاک

دو دهه پیش، توربین‌های بادی و پنل‌های خورشیدی تنها در پروژه‌های آزمایشی ظاهر می‌شدند؛ امروز بیش از ۳۸۰۰ گیگاوات ظرفیت جهانی و سهم ۳۰ درصدی در تولید برق دارند. ایران اما با حدود ۱۸۶۸ مگاوات، کمتر از ۳ درصد برق خود را از منابع پاک تامین می‌کند و فاصله‌ای قابل‌توجه با اهداف ۳۰ هزار مگاواتی دولت دارد. این شکاف، نتیجه محدودیت سرمایه، سیاست‌های انرژی و چالش‌های نهادی است که مسیر گذار انرژی پاک را کند کرده است.

پیشرانان چگونه کاهش سرمایه‌گذاری دولتی را جبران می‌کنند؟

پیدا و پنهان بودجه

در شرایطی که بودجه ۱۴۰۵ نشانه روشنی از ناترازی‌ها و تنگناهای مالی و سرمایه‌گذاری دولت است، نقش بنگاه‌های بزرگ و پیشران‌های اقتصادی بیش از گذشته برجسته می‌شود. در چنین فضای انقباضی، دولت باید با اتخاذ رویکردی تسهیل‌گرانه و حمایتی، بستر لازم برای ایفای مؤثر این بنگاه‌ها را فراهم کند. در حالی که سهم سرمایه‌گذاری جدید دولت به حدود ۱۱ درصد بودجه محدود شده، بسته‌های سرمایه‌گذاری ۶.۸ میلیارد یورویی فولاد مبارکه و طرح‌های مشابه در دیگر بنگاه‌های بزرگ می‌توانند به‌عنوان موتور محرک و نقطه اتکای اقتصاد کشور عمل کنند.

مجوزهای جدید صادراتی ساختار بازار جهانی فولاد را تغییر می‌دهند

چشم‌اندار فولاد چین در سال ۲۰۲۶

با وجود رکوردشکنی صادرات فولاد چین در سال‌های اخیر، تحلیل‌ها نشان می‌دهد از سال ۲۰۲۶ رشد این صادرات کند خواهد شد. محدودیت‌های جدید دولتی، صدور مجوزهای اجباری و فشارهای جهانی علیه محصولات نهایی باعث می‌شود چین بیش از پیش به صادرات محصولات نیمه‌تمام روی بیاورد و مسیرهای عرضه خود را بازسازی کند.

خِرَدِ سبز در عصر ناترازی؛

رویکرد تعالی‌ساز در فولادمبارکه

در حالی که ناترازی‌های انرژی، صنعت سنتی را به زانو درآورده است، فولاد مبارکه با بازتعریف زنجیره ارزش خود و اتخاذ رویکرد تعالی سازمانی، در حال اثبات این نکته است که پایداری نه یک تعهد اخلاقی، بلکه هوشمندانه‌ترین استراتژی برای بقا و رهبری در بازار فرداست.

داده و هوش مصنوعی چگونه کشف مواد را متحول کردند؛

مرگ آزمون‌وخطا در مهندسی

در جهانی که رقابت فناوری به سرعت از مقیاس کارخانه‌ها به مقیاس داده و الگوریتم منتقل شده است، علم مواد نیز وارد عصر تازه‌ای شده است. ابتکار «ژنوم مواد» (MGI) که در سال ۲۰۱۱ معرفی شد، پاسخی راهبردی به یک بن‌بست تاریخی بود: زمان‌بر، پرهزینه و پرریسک بودن توسعه مواد جدید. امروز، با هم‌افزایی داده‌های عظیم، شبیه‌سازی‌های پیشرفته و هوش مصنوعی، MGI در حال بازتعریف منطق کشف و طراحی مواد است؛ تحولی که نه‌تنها مسیر نوآوری در انرژی، سلامت و فناوری اطلاعات را شتاب می‌دهد، بلکه نسبت میان علم، صنعت و مزیت رقابتی کشورها را نیز دگرگون می‌سازد. اما چگونه هوش مصنوعی و داده‌ها مرزهای طراحی مواد را جابه‌جا می‌کنند؟

چرا درآمدهای مالیاتی درجا می‌زنند؟

مالیات در پیچ قیمت‌گذاری دستوری

در حالی که اقتصادهای پیشرو با تکیه بر شفافیت قیمت و انضباط بازار، درآمدهای عمومی خود را تضمین می‌کنند، نظام مالیاتی ایران در تله‌ی مرگبار مداخلات قیمتی گرفتار شده است. بررسی دو دهه تلاش برای مدرن‌سازی مالیاتی نشان می‌دهد که تمام دستاوردهای فناورانه و سامانه‌های هوشمند، در برابر تخریب سیستماتیک پایه‌های مالیاتی توسط «قیمت‌گذاری دستوری»، رنگ باخته‌اند. دولت با تثبیتِ مصنوعی نرخ ارز و قیمت حامل‌های انرژی، عملاً شاهرگ درآمدهای گمرکی و مالیات بر مصرف خود را قطع کرده است؛ رویکردی که از نگاه استراتژیست‌های بازار و پیشروان صنعت، نه یک سیاست حمایتی، بلکه نوعی «خودزنی مالی» محسوب می‌شود که نسبت مالیات به تولید ناخالص داخلی را در سطح نازل ۵.۶ درصد میخکوب کرده است.

وقتی پایداری به راهبرد بدل می‌شود؛

آزمون حکمرانی مسئولیت‌پذیر در فولادمبارکه

چگونه حکمرانی مسئولیت‌پذیر در یک بنگاه اقتصادی نهادینه می‌شود؟ پاسخ این پرسش را می‌توان در روایت فولاد مبارکه جست‌وجو کرد؛ شرکتی که در بزنگاه فشار ذی‌نفعان، محدودیت منابع و الزام‌های جهانی، کوشیده است پایداری را از حاشیه گزارش‌ها به متن راهبرد منتقل کند. داستان مبارکه، روایت تلاشی آگاهانه برای پیوند سودآوری با پاسخگویی است؛ مسیری که نشان می‌دهد حتی در تنگناهای ساختاری اقتصاد ایران، حکمرانی مسئولانه می‌تواند به مزیت رقابتی آینده بدل شود.

شامخ آبان منتشر شد؛

بقای اقتصاد روی شانه غول‌ها

اقتصاد ایران در آبان ۱۴۰۴، تصویری کلاسیک از یک «رکود تورمی عمیق» را به نمایش گذاشته است. عدد شامخ کل اقتصاد روی ۴۶.۶ ایستاده است که نه تنها زیر مرز حیاتی ۵۰ است، بلکه نشان‌دهنده بیستمین ماه متوالی رکود است. فشار هزینه تولید به بالاترین حد ۳۱ ماه اخیر رسیده و موجودی مواد اولیه به پایین‌ترین حد ۵ سال گذشته (از آذر ۹۹) سقوط کرده است. اما اگر به دنبال «مزیت‌های رقابتی» و «تمایز» باشیم، لایه‌های پنهانی از گزارش آشکار می‌شود. در حالی که بدنه عمومی اقتصاد در حال فرسایش است، بنگاه‌های بزرگ و پیشران با تکیه بر زنجیره ارزش و قدرت بازاری خود، مسیر متفاوتی را طی می‌کنند.