هندسه‌ ناآشنای سال ۲۰۲۷
مصطفی مصری پور
شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ - ۰۹:۵۹

نظم جهانی پس از جنگ جهانی دوم مدت‌هاست که در سراشیبی فرسایش افتاده، اما سال ۲۰۲۷ نقطه‌ای است که رهبران جهان برای نخستین بار با مختصات غریب نظم جایگزین روبه‌رو می‌شوند. از هجوم شتابان مدل‌های خودبهبودگر هوش مصنوعی و سایه سقوط سهام فناوری گرفته تا قدرت‌گیری راست‌های پوپولیست و شبح انسداد تنگه هرمز، جهان وارد عصری شده که در آن غیرقابل‌پیش‌بینی بودن تنها قاعده ثابت بازی است.

پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ هر ساله طرح جلد سال مجله اکونومیست به عنوان یک سوژه مهم برای تحلیلگران اقتصادی و ژئوپولتیک تبدیل می‌شود و پوستر این ماه مجله مذکور نیز در اوج تنش های سیاسی در داخل و خارج آمریکا به طور ویژه ای مورد توجه قرار گرفت.

خبر ذخیره‌سازی شده توسط در تاریخ ۱۴۰۵۰۸۳۰-۰۹:۲۷

نظم جهانی پس از سال ۱۹۴۵ مدت‌هاست که در سراشیبی فرسایش قرار دارد؛ اما در سال ۲۰۲۷، رهبران جهان برای نخستین بار درخواهند یافت که نظم جایگزین تا چه اندازه غریب و نامتعارف است. همان‌گونه که نظریه نسبیت عام اینشتین مفاهیم کلاسیک و نیوتنی زمان و مکان را دگرگون کرد، دولت‌ها نیز در برابر هندسه‌ای ناآشنا از روابط بین‌الملل قرار می‌گیرند که در آن هم‌زمان هم فرصت‌های بکر نهفته است و هم آسیب‌پذیری‌های مرگبار در برابر نیروهایی که هنوز درک درستی از آن‌ها وجود ندارد.

این دگرگونی تنها حاصل خیزش چین یا بی‌حوصلگی فزاینده‌ی آمریکا از پرداخت هزینه‌های نظامی و مالی برای حفظ نقش «تنها قدرت هژمونیک» نیست؛ بلکه یک شتاب‌دهنده‌ی رادیکال وارد میدان شده است: هوش مصنوعی. در حالی که ۲۵ سال طول کشید تا پس از نخستین بمب اتمی، پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای اجرایی شود، امروز آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی با نرخ بیش از ده مدل جدید در ماه به پیش می‌تازند و در آستانه دستیابی به قابلیت «خودبهبودی» قرار دارند؛ تکنولوژی‌ای که مستقیماً مؤلفه‌های سنتی قدرت ملی را بازتعریف می‌کند.

جغرافیای جدید قدرت و موج پوپولیسم

تصویر پیش رو از صحنه سیاست بین‌الملل، نه اتحاد غرب و شرق، بلکه چیدمانی چندقطبی را به نمایش می‌گذارد که در آن چهره‌هایی نظیر دونالد ترامپ، جورجیا ملونی و سانائی تاکائیچی در کنار رهبران اصلی بریکس (پوتین، شی جین‌پینگ و نارندرا مودی) قرار گرفته‌اند. پیام اصلی این آرایش روشن است: قدرت‌گیری راست پوپولیست در سطح جهانی.

  • شکنندگی اروپا: موج اعتراضات در فرانسه و افزایش شانس پیروزی راست‌گرایان پوپولیست در پاریس (ماری لوپن) و برلین، اتحادیه اروپا را در برابر خطر فروپاشی یورو قرار داده است.

  • خاورمیانه و توازن‌های تازه: از یک سو قدرت‌نمایی منطقه‌ای ترکیه در برابر عربستان سعودی و تحولاتی همچون پیمان مکه دیده می‌شود، و از سوی دیگر، تنش‌های نظامی و سایه جنگ پیرامون ایران، گلوگاه‌های حیاتی انرژی جهان یعنی تنگه هرمز و باب‌المندب را با خطر انسداد مواجه کرده است.

  • سرخوردگی دموکراسی و ابهام متحدان: فشار تورمی ناشی از قیمت انرژی و درگیری‌های نظامی، زنگ خطر را برای دموکراسی‌ها به صدا درآورده است. هم‌زمان، متحدان سنتی آمریکا در شرق آسیا (ژاپن و کره جنوبی) در دوران ترامپ، بدون داشتن طرح جایگزین، در برابر رقبای تاریخی خود و نفوذ چین بیش از پیش آسیب‌پذیر شده‌اند. در همین حال، ابزارهای نظارتی و جنگ اطلاعاتی چین در آستانه انتخابات تایوان به اوج خود می‌رسد و بن‌بست جنگ‌های فرسایشی زمینی و خطر حمله به زیرساخت‌های هسته‌ای در منازعاتی چون اوکراین یا تنش هند و پاکستان، ریسک‌های ژئوپلیتیک را به بالاترین سطح می‌رساند.

از شوک «هرمز» تا حباب‌های تکنولوژیک

در جبهه اقتصاد، ریسک‌های ژئوپلیتیک مستقیماً به شریان‌های حیاتی تجارت و معیشت منتقل می‌شوند:

  • بحران سه‌گانه انرژی، کود و غذا: انسداد احتمالی تنگه هرمز تنها به جهش قیمت سوخت در پمپ‌بنزین‌ها (و در نتیجه شتاب‌گیری اجباری توسعه خودروهای برقی) محدود نمی‌شود. شوک «هرمز» بازار کودهای کشاورزی را هدف قرار می‌دهد و در ترکیب با تغییرات اقلیمی، بحران شدید امنیت غذایی و افزایش نرخ مرگ‌ومیر در کشورهای در حال توسعه را رقم می‌زند.

  • مظنونان سقوط ۲۰۲۷: دو عامل اصلی به عنوان متهمان ردیف اول برای به پایین کشیدن اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۷ شناسایی شده‌اند: سقوط ارزش سهام شرکت‌های هوش مصنوعی و نکول بدهی‌ها.

  • سایه فساد و تغییر الگوی مصرف: در سطوح کلان، درهم‌تنیدگی ثروت‌های کلان با توافق‌های پشت‌پرده سیاسی خودنمایی می‌کند، در حالی که در سطح خرد، تغییر سبک زندگی مصرف‌کنندگان از غذاهای ناسالم به سمت داروهای لاغری (مانند اوزمپیک) و صنعت مد و زیبایی، سبد مصرفی خانوارها را دگرگون کرده است.

فناوری، اقلیم و مرزهای جدید بشر

شتاب فناوری و تغییرات زیست‌محیطی، قواعد بازی را در حوزه‌های علمی و صنعتی بازنویسی می‌کنند:

  • «آخرالزمان ریاضیاتی» و چالش تراشه‌ها: نفوذ عمیق هوش مصنوعی در حل مسائل لاینحل ریاضی که به تعبیر اکونومیست آخرالزمان ریاضیاتی را رقم زده، به سرعت به سایر علوم سرریز می‌شود. با این حال، بازیگران اصلی صنعت AI با دو چالش بزرگ دست‌وپنجه نرم می‌کنند: نخست، گلوگاه تولید تراشه‌ها و پیامدهای توسعه این فناوری، و دوم، افزایش حملات سایبری هوشمند که می‌تواند شوک‌هایی مشابه هک‌های بزرگ رمزارزی را به بازارهای مالی وارد کند.

  • افول هالیوود و صعود مدار زمین: صنعت سرگرمی سنتی در حالی که پنجاهمین سالگرد آثاری چون جنگ ستارگان را جشن می‌گیرد، زیر سایه تولیدات ارزان‌قیمت مبتنی بر هوش مصنوعی و پلتفرم‌هایی نظیر یوتیوب در حال افول است. در مقابل، مرزهای فضایی با ارسال ماهواره‌های ارزان‌قیمت، بررسی ایجاد پایگاه در ماه و نزدیک شدن به راه‌اندازی ایستگاه‌های فضایی خصوصی در سال ۲۰۲۷، به میدان رقابت جدیدی تبدیل شده است.

  • گرمایش بی‌مهار: پیش‌بینی ثبت گرم‌ترین سال جهان و وقوع پدیده «سوپر ال‌نینو» خطر آتش‌سوزی‌های گسترده جنگلی را تشدید کرده است؛ آن هم در دورانی که اراده سیاسی جهانی برای کاهش آلاینده‌ها به پایین‌ترین حد خود رسیده است.

در نهایت، سال ۲۰۲۷ سالی است که در آن غیرقابل‌پیش‌بینی بودن خود به تنها قاعده ثابت تبدیل می‌شود؛ عصری که در آن بازیگران اقتصادی و سیاسی بیش از آنکه به نقشه‌های قدیمی تکیه کنند، نیازمند انعطاف‌پذیری در برابر شوک‌های ناگهانی هستند.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha

گفت‌وگو

پربازدیدهای اقتصاد

یادداشت

تازه‌ترین‌ها اقتصاد

ویدیوی صفحه

دیدگاه