پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ افزایش سرمایه‌گذاری در پژوهش، نوآوری و همکاری میان دانشگاه و صنعت برای آزادسازی ظرفیت‌های اقتصادی منابع معدنی حیاتی آفریقا ضروری است؛ موضوعی که به گفته مارگرت تادیه، دانشیار مهندسی شیمی دانشگاه استلنبوش و رئیس کرسی پژوهشی ژئومتالورژی شرکت (ARM)، می‌تواند مسیر توسعه زنجیره ارزش مواد معدنی این قاره را تغییر دهد.تادیه این اظهارات را در سخنرانی اصلی خود درباره مواد معدنی حیاتی در کنفرانس Mintek-Sci 2026 که دوم اکتبر در ژوهانسبورگ برگزار شد، مطرح کرد.

تادیه در این نشست با اشاره به برخورداری آفریقای جنوبی و دیگر کشورهای این قاره از منابع معدنی قابل‌توجه گفت، این کشورها برای بهره‌برداری کامل از ظرفیت منابع خود باید توانمندی‌های فرآوری و ارزش‌افزایی مواد معدنی را تقویت کنند.

حوزه‌های پژوهشی تادیه شامل ژئومتالورژی، الکتروشیمی، الکترومتالورژی، مدیریت باطله‌ها و فرآوری مواد معدنی است. او همچنین بر ضرورت فزاینده تأمین منابع موردنیاز برای شکل‌دهی به یک اقتصاد آماده آینده تأکید کرد و منگنز را به‌عنوان نمونه‌ای از فرصت‌ها و چالش‌های بخش معدن آفریقای جنوبی مورد بررسی قرار داد.

به گفته تادیه، تعریف «ماده معدنی حیاتی» مفهومی ثابت نیست و میزان حیاتی‌بودن یک ماده معدنی تحت تأثیر عواملی همچون عرضه و تقاضا، تحولات ژئوپلیتیکی، فناوری و تغییرات بازار قرار دارد.

منگنز؛ نمونه‌ای از ظرفیت‌های معدنی آفریقا

تادیه منگنز را نمونه‌ای مهم از فرصت‌ها و چالش‌های پیش روی بخش معدن آفریقای جنوبی دانست؛ ماده‌ای که این کشور آن را در گروه مواد معدنی با اهمیت حیاتی بالا طبقه‌بندی می‌کند.او با اشاره به فراوانی منگنز در طبیعت گفت، اهمیت حیاتی این ماده بیش از آنکه ناشی از کمیابی آن باشد، به اهمیت اقتصادی و سطح تقاضای آن مربوط است؛ به‌ویژه تقاضایی که از سوی صنعت فولاد ایجاد می‌شود.

بر اساس اظهارات تادیه، حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد تقاضای جهانی منگنز به فولادسازی مرتبط است. در عین حال، کاربردهای نوظهوری نیز برای این ماده در حال شکل‌گیری است که از جمله آن‌ها می‌توان به سولفات منگنز با گرید باتری اشاره کرد. او تأکید کرد که در حال حاضر جایگزین شناخته‌شده‌ای برای منگنز در فولادسازی وجود ندارد و همین مسئله نقش راهبردی این ماده را در زنجیره تولید فولاد تقویت می‌کند.

تادیه با اشاره به جایگاه آفریقای جنوبی در بازار جهانی منگنز اظهار کرد که این عنصر دوازدهمین عنصر فراوان در پوسته زمین است و آفریقای جنوبی حدود ۴۰ درصد ذخایر جهانی منگنز را در اختیار دارد و بزرگ‌ترین تولیدکننده این ماده در جهان محسوب می‌شود.

به گفته او، اگر ظرفیت تولید غنا و گابن نیز در کنار آفریقای جنوبی در نظر گرفته شود، این سه کشور در مجموع تا ۷۵ درصد تولید جهانی منگنز را در اختیار دارند.با وجود این ظرفیت قابل‌توجه، بخش بزرگی از ظرفیت فرآوری و ارزش‌افزایی منگنز همچنان خارج از قاره آفریقا قرار دارد؛ مسئله‌ای که به اعتقاد تادیه، یک فرصت مهم برای کشورهای آفریقایی به‌ویژه آفریقای جنوبی ایجاد کرده است.

فرصت آفریقای جنوبی برای صادرات محصول فرآوری‌شده

رئیس کرسی پژوهشی ژئومتالورژی ARM بر ضرورت استفاده از ظرفیت‌های پژوهش و نوآوری برای حرکت از صادرات سنگ معدن خام به سمت عرضه محصولات فرآوری‌شده و پالایش‌شده تأکید کرد.او گفت آفریقای جنوبی باید بتواند مواد معدنی را در نزدیکی محل استخراج فرآوری کند و از این طریق سهم بیشتری از ارزش ایجادشده در زنجیره معدن را در داخل کشور حفظ کند.تادیه با اشاره به چالش‌های موجود در این مسیر اظهار کرد: «ما مشکلات ملی خود را می‌شناسیم و باید فرآوری مواد خام را در کنار محل استخراج انجام دهیم.»

با وجود ظرفیت بالای آفریقای جنوبی در حوزه منگنز، توسعه فرآوری این ماده با موانع متعددی روبه‌رو است.تادیه هزینه بالای برق، محدودیت‌های زیرساختی در شبکه ریلی و بنادر و رقابت بین‌المللی را از مهم‌ترین فشارهای وارد بر ظرفیت فرآوری منگنز در این کشور عنوان کرد.

این چالش‌ها حتی به تعطیلی برخی واحدهای ذوب منگنز نیز منجر شده است. از جمله نمونه‌های مورد اشاره او می‌توان به تعطیلی واحد Transalloys در استان Mpumalanga و فعالیت Cato Ridge متعلق به شرکت Assmang در استان KwaZulu-Natal اشاره کرد.به گفته تادیه، استمرار چنین محدودیت‌هایی توان آفریقای جنوبی برای تبدیل ذخایر معدنی به محصولات با ارزش افزوده بالاتر را کاهش می‌دهد و ضرورت سرمایه‌گذاری در فناوری و زیرساخت را افزایش می‌دهد.

ژئومتالورژی؛ پیوند معدن و پژوهش

تادیه همچنین بخشی از تحقیقات انجام‌شده در قالب کرسی پژوهشی ژئومتالورژی ARM را تشریح کرد و بر اهمیت همکاری میان دانشگاه و صنعت در حل چالش‌های بخش معدن تأکید داشت.به گفته او، ژئومتالورژی مجموعه‌ای از رشته‌های مختلف را در سراسر زنجیره ارزش معدن به یکدیگر پیوند می‌دهد و می‌تواند به شرکت‌های معدنی کمک کند تا پیش از آغاز عملیات استخراج و تصمیم‌گیری درباره فرآوری، شناخت دقیق‌تری از ویژگی‌های ذخایر و کانسارهای خود به دست آورند.این رویکرد می‌تواند تصمیم‌گیری درباره روش استخراج، فرآوری و مدیریت منابع را بهینه کرده و ریسک‌های فنی و اقتصادی پروژه‌های معدنی را کاهش دهد.

تادیه گفت پروژه‌های پژوهشی انجام‌شده در این حوزه، موضوعاتی همچون بافت‌های سنگ‌شناسی کانسنگ منگنز، امضاهای شیمیایی، مدل‌های یادگیری ماشین (Machine Learning) و امکان بازفرآوری باطله‌های حاوی منگنز را دربر گرفته است.

به‌ویژه پژوهش درباره باطله‌های معدنی، پیچیدگی توسعه راهکارهای جدید فرآوری مواد معدنی را نشان می‌دهد. محققان در این پروژه‌ها به دنبال روش‌هایی برای جداسازی منگنز و آهن هستند؛ عناصری که در برخی نمونه‌ها به‌صورت محلول جامد در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و جداسازی آن‌ها به فناوری‌های فرآوری پیشرفته نیاز دارد.این رویکرد می‌تواند علاوه بر بازیابی مواد معدنی باارزش از پسماندهای موجود، به کاهش حجم باطله‌های معدنی و حرکت صنعت به سمت بهره‌وری بیشتر منابع کمک کند.

ضرورت ایجاد هاب‌های نوآوری معدنی

رئیس کرسی پژوهشی ژئومتالورژی ARM در ادامه بر ضرورت تقویت هاب‌های نوآوری چندرشته‌ای و ایجاد مشارکت‌های گسترده میان دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و صنایع معدنی تأکید کرد.به گفته او، این هاب‌ها باید بتوانند پژوهش‌های بنیادی را به چالش‌های واقعی صنعت متصل کنند و فاصله میان تولید دانش و کاربرد صنعتی فناوری را کاهش دهند.

تادیه معتقد است آفریقا برای بهره‌برداری از ظرفیت مواد معدنی حیاتی خود نباید تنها بر افزایش استخراج تمرکز کند، بلکه باید با اتکا به علم، فناوری و نوآوری، زنجیره ارزش مواد معدنی را در داخل قاره توسعه دهد. او در جمع‌بندی سخنان خود گفت فرصت پیش‌روی نسل حاضر تنها در کشف ذخایر جدید یا استخراج مواد معدنی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه باید از علم، فناوری و نوآوری برای ساخت اقتصادی معدنی رقابتی‌تر و پایدارتر استفاده کرد.