پایگاه تحلیلی‌خبری ایراسین؛ بر اساس گزارش بلومبرگ، قیمت عمده‌فروشی برق برای تحویل در ژانویه در آلمان، بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا، در بورس European Energy Exchange به بیش از ۱۸۰ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت رسیده است؛ سطحی که بیش از ۶۰ درصد بالاتر از مدت مشابه سال گذشته است.

محرک اصلی این افزایش، رشد قیمت گاز طبیعی است. اروپا در شرایطی تلاش می‌کند ذخایر گاز خود را برای زمستان تکمیل کند که هم‌زمان با سایر مصرف‌کنندگان جهان برای محموله‌های گاز رقابت دارد. محدودیت عرضه در خاورمیانه نیز فشار مضاعفی بر بازار وارد کرده و بسته شدن تنگه هرمز، دسترسی به بخشی از عرضه گاز قطر را مختل کرده است.

این شرایط نشان می‌دهد با وجود تلاش اروپا برای برقی‌سازی اقتصاد و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی وارداتی، گاز همچنان نقش مهمی در تعیین قیمت برق این منطقه دارد. افزایش هزینه برق نیز می‌تواند هزینه خانوارها و بنگاه‌های اقتصادی را افزایش داده و فشارهای تورمی را تشدید کند.

اروپا از بحران ۲۰۲۲ فاصله گرفت

با وجود جهش قیمت‌ها، شرایط کنونی اروپا با بحران انرژی سال ۲۰۲۲ تفاوت دارد. در آن زمان، کاهش عرضه گاز روسیه باعث شد قیمت برق در بازار اروپا از هزار یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت عبور کند؛ رقمی بیش از پنج برابر قیمت معاملات آتی برق برای ژانویه پیش‌رو.

اروپا پس از آن بحران، زیرساخت‌های واردات LNG را توسعه داده، مصرف سوخت را کاهش داده و منابع تأمین انرژی خود را متنوع‌تر کرده است. این اقدامات احتمال شکل‌گیری کمبود فیزیکی انرژی را کاهش داده، اما در مقابل وابستگی اروپا به بازار جهانی LNG افزایش یافته است؛ به این معنا که اختلال در عرضه در مناطق دور از اروپا نیز می‌تواند به‌سرعت بر قیمت گاز و برق این منطقه اثر بگذارد.

کاهش هسته‌ای و برق‌آبی فشار را بیشتر کرد

بازار برق اروپا تنها تحت تأثیر گاز قرار ندارد. کاهش تولید بخشی از ناوگان هسته‌ای فرانسه در پی گرمای هوا و اعتصاب‌ها، در کنار پایین بودن ذخایر برق‌آبی، فشار بیشتری بر سیستم برق وارد کرده است.

در چنین شرایطی، وضعیت آب‌وهوا برای بازار زمستانی اهمیت ویژه‌ای دارد. یک زمستان سرد می‌تواند تقاضای برق و گاز را افزایش دهد و اگر هم‌زمان عرضه انرژی از خاورمیانه محدود باقی بماند، فشار قیمتی تشدید خواهد شد.

اولف اَک، مدیر سرمایه‌گذاری شرکت Northlander Commodity Advisors، احتمال افزایش دوباره قیمت برق عمده‌فروشی تا ۵۰ درصد در صورت سرد شدن هوا و ادامه محدودیت عرضه از خاورمیانه را مطرح کرده است. با این حال، اثر این افزایش بر قبض مصرف‌کنندگان یکسان نخواهد بود، زیرا تأمین‌کنندگان برق معمولاً بخشی از نیاز خود را از قبل خریداری می‌کنند.

تجدیدپذیرها سپر اروپا در برابر شوک انرژی

گسترش ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر در سال‌های اخیر تا حدی اثر افزایش قیمت سوخت‌های فسیلی بر بازار برق اروپا را کاهش داده است. بر اساس تحلیل شرکت Baringa که در اختیار بلومبرگ قرار گرفته، اگر ظرفیت خورشیدی اضافه‌شده از سال ۲۰۲۱ وجود نداشت، متوسط قیمت عمده‌فروشی برق اروپا در تابستان امسال حدود ۳۰ درصد بالاتر می‌بود.

با این حال، اثرگذاری خورشیدی در زمستان، به‌ویژه در شمال اروپا، کاهش می‌یابد؛ زیرا کوتاهی روزها و افزایش روزهای ابری تولید نیروگاه‌های خورشیدی را محدود می‌کند. در این شرایط، نیروگاه‌های بادی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند، اما دوره‌های کم‌باد نیز می‌تواند هم‌زمان با موج‌های سرمایی، بازار برق را دوباره تحت فشار قرار دهد.

از سوی دیگر، نیروگاه‌های گازی همچنان برای متعادل‌سازی شبکه ضروری هستند. آلمان به‌تازگی مزایده ساخت نیروگاه‌های گازی جدید را آغاز کرده و بریتانیا نیز مشوق‌های قیمتی برای سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های گازی را بررسی کرده است؛ اقداماتی که در کنار برنامه توسعه گسترده نیروگاه‌های بادی فراساحلی دنبال می‌شوند.

زمستان؛ آزمون جدید بازار انرژی اروپا

در مجموع، شدت فشار بازار برق اروپا در زمستان پیش‌رو به ترکیبی از وضعیت عرضه گاز، تحولات خاورمیانه، شرایط آب‌وهوایی و میزان تولید انرژی‌های تجدیدپذیر وابسته خواهد بود.

یک زمستان معتدل، مرطوب و پرباد می‌تواند با کاهش تقاضا و افزایش تولید تجدیدپذیرها بخشی از فشار بازار را کاهش دهد؛ اما تداوم محدودیت عرضه گاز و هم‌زمانی آن با سرمای شدید می‌تواند قیمت برق را دوباره افزایش دهد.

تجربه جدید اروپا نشان می‌دهد توسعه تجدیدپذیرها به کاهش آسیب‌پذیری بازار برق در برابر شوک‌های سوختی کمک کرده، اما در کوتاه‌مدت، تنوع سبد انرژی، ذخیره‌سازی، شبکه‌های انعطاف‌پذیر و ظرفیت‌های پشتیبان همچنان برای حفظ امنیت عرضه اهمیت دارند. این موضوع برای اقتصادهایی که به دنبال کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و افزایش سهم برق در مصرف انرژی هستند، اهمیت ویژه‌ای دارد.