پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ بازار فولاد موریتانی در سال ۲۰۲۶ همچنان بازاری کاملاً وابسته به واردات باقی خواهد ماند، اما توسعه زیرساخت‌های انرژی، پروژه‌های گازی، حمل‌ونقل ریلی و سرمایه‌گذاری‌های معدنی می‌تواند چشم‌انداز این بازار را در سال‌های آینده تغییر دهد. برآوردها نشان می‌دهد تقاضای فولاد این کشور در سال جاری حدود ۱۰۰ هزار تن خواهد بود؛ با این حال، ورود پروژه‌های بزرگ انرژی بادی و خورشیدی می‌تواند فروش محصولات فولادی را به سطوح جدیدی برساند.

موریتانی در حال حاضر هیچ تولید داخلی فولاد نوردشده‌ای ندارد و نیاز خود به محصولات فولادی را به‌طور کامل از طریق واردات تأمین می‌کند. بخش عمده این واردات نیز از طریق بنادر نوآکشوت و نواذیبو وارد کشور می‌شود. ترکیب واردات فولاد، بازتاب‌دهنده نیازهای اقتصاد موریتانی است و تمرکز اصلی آن بر ساخت‌وساز مسکونی و عمرانی و همچنین نیازهای صنعت معدن قرار دارد. محصولات نوردشده پایه، بخش عمده حجم فیزیکی واردات را تشکیل می‌دهند، در حالی که از نظر ارزش مالی، لوله‌های باکیفیت و ریل‌های مورد استفاده در بخش‌های استخراج گاز و معدن سهم قابل‌توجهی دارند.

چین و اروپا؛ دو تأمین‌کننده اصلی فولاد موریتانی

تولیدکنندگان چینی به دلیل قیمت‌های رقابتی و انعطاف‌پذیری در تأمین، بر بازار فولاد موریتانی تسلط دارند. چین حدود ۳۵ درصد از واردات فولاد موریتانی را تأمین می‌کند.پس از چین، اتحادیه اروپا نیز حدود ۳۵ درصد از بازار واردات فولاد موریتانی را در اختیار دارد. فرانسه، اسپانیا و بلژیک مهم‌ترین تأمین‌کنندگان اروپایی این کشور هستند؛ موضوعی که ریشه در روابط اقتصادی و تجاری تاریخی میان موریتانی و کشورهای اروپایی دارد.

در کنار این کشورها، ترکیه، مراکش و سنگال نیز در تأمین تقاضای لحظه‌ای بازار برای فولادهای ساختمانی، مش‌های فولادی و محصولات نورد سبک نقش دارند. از آنجا که گزارش‌های رسمی موریتانی اطلاعات کاملی درباره واردات فولاد ارائه نمی‌کنند، برآورد حجم واردات این کشور با استفاده از آمار جابه‌جایی کالا در بنادر نواذیبو و نوآکشوت و همچنین آمار صادرات کشورهای اصلی تأمین‌کننده انجام شده است.

ساخت‌وساز؛ بزرگ‌ترین مصرف‌کننده فولاد

بخش ساخت‌وساز همچنان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده فولاد در موریتانی است و ساخت‌وساز مسکونی بیشترین سهم را در این بخش دارد.مشابه آنچه در لیبی و تونس مشاهده می‌شود، بخش قابل‌توجهی از ساخت‌وسازهای مسکونی در موریتانی به شکل پروژه‌های پراکنده و گاه بدون مجوز انجام می‌شود؛ پروژه‌هایی که معمولاً با مشارکت و کمک همسایگان و نیروهای محلی به اجرا درمی‌آیند.

حتی در پایتخت، یعنی نوآکشوت، بخش عمده افزایش موجودی مسکن از همین مسیر ایجاد می‌شود. دولت موریتانی منابع مالی لازم برای اجرای برنامه‌های بزرگ‌مقیاس ساخت شهرهای جدید و شهرک‌های مسکونی، مشابه پروژه‌هایی که در مصر و الجزایر اجرا شده‌اند، در اختیار ندارد. بر اساس برآورد کارشناسان، بخش ساخت‌وساز حدود ۵ تا ۷ درصد تولید ناخالص داخلی موریتانی را تشکیل می‌دهد.

ساخت زیرساخت‌های جدید، محرک تقاضا برای فولادهای ضخیم، ریل‌های فولادی، شیت‌پایل‌ها و لوله‌هاست.یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های زیرساختی سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، توسعه بندر نواذیبو بوده است. در این پروژه عملیات گسترده لایروبی و تعریض کانال دسترسی به طول ۲۵ کیلومتر انجام شد.در نتیجه، این بندر اکنون می‌تواند پذیرای کشتی‌های فله‌بر با ظرفیت حمل ۲۳۰ هزار تن وزن مرده باشد؛ در حالی که ظرفیت قبلی آن حدود ۱۵۰ هزار تن بود. پیمانکار اصلی این پروژه، گروه بین‌المللی Jan De Nul بوده است.

هم‌زمان، ظرفیت جابه‌جایی و انتقال کالا در بندر نوآکشوت نیز افزایش یافته و این بندر اکنون قابلیت پذیرش کشتی‌های بزرگ کانتینری و نفتکش‌ها را دارد. کانال دسترسی و حوضچه بندر تا عمق ۱۵.۷ متر لایروبی شده است. ارزش این پروژه حدود ۲۸۰ میلیون یورو بوده و اجرای آن توسط کنسرسیومی متشکل از Meridiam و Arise انجام شده است.

راه‌آهن؛ ستون فقرات صادرات سنگ‌آهن

در حال حاضر پروژه بزرگی برای ساخت بزرگراه یا راه‌آهن جدید در موریتانی وجود ندارد. پروژه بزرگراه آطار–چینگوتی در مرحله مناقصه متوقف شده و در عوض، تمرکز بر تعمیر و تقویت مسیرهای جاده‌ای موجود است؛ مسیرهایی که مناطق داخلی را به سواحل متصل می‌کنند. در بخش ریلی، اما شرایط متفاوت است.

خط راه‌آهن زورات–نواذیبو به طول ۷۰۴ کیلومتر یکی از عوامل اصلی حفظ سطح تقاضای فولاد در موریتانی محسوب می‌شود. این خط، معادن سنگ‌آهن را به پایانه‌های صادراتی در سواحل متصل می‌کند و نقش حیاتی در صنعت معدن کشور دارد.ظرفیت این خط یکی از محدودیت‌های اصلی توسعه فعالیت‌های معدنی موریتانی است. با این حال، احداث خط دوم هزینه بسیار بالایی دارد و خارج از توان مالی شرکت دولتی سنگ‌آهن موریتانی، SNIM، و دولت این کشور است. به همین دلیل، سرمایه‌گذاری قابل‌توجهی برای نوسازی خط موجود انجام می‌شود؛ به‌ویژه با هدف افزایش تعداد خطوط عبوری و ایجاد امکان استفاده از قطارهای سنگین‌تر بدون نیاز به احداث مسیر دوم.

قطارهای باری موریتانی معمولاً از ۳ تا ۴ لوکوموتیو دیزلی قدرتمند و ۲۰۰ تا ۳۰۰ واگن سنگ‌آهن تشکیل می‌شوند.طول این قطارها به ۲.۵ تا ۳ کیلومتر می‌رسد.وزن عظیم این قطارها در کنار شرایط آب‌وهوایی بسیار سخت صحرای آفریقا، موجب استهلاک سریع روسازی و زیرسازی خط ریلی می‌شود. از این رو عملیات تعویض و تعمیر ریل تقریباً به‌صورت مستمر ادامه دارد؛ به‌گونه‌ای که با پایان کار در یک بخش، عملیات در بخش بعدی آغاز می‌شود.

شرکت SNIM نیز به‌طور منظم مناقصه‌هایی برای خرید ریل و تجهیزات و متعلقات ریلی برگزار می‌کند و در این مناقصه‌ها محصولات اروپایی را در اولویت قرار می‌دهد. برآورد می‌شود حجم سالانه خرید ریل و تجهیزات ریلی این شرکت حدود ۱۰ تا ۱۵ هزار تن باشد.

پروژه گازی GTA؛ یکی از بزرگ‌ترین محرک‌های تقاضای فولاد

یکی از مهم‌ترین عوامل رشد تقاضای فولاد موریتانی در فاصله سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۴، پروژه گازی GTA بود.این پروژه به استخراج گاز فراساحلی در مرز میان موریتانی و سنگال اختصاص دارد و اجرای آن به حجم عظیمی از محصولات فولادی نیاز داشت.

احداث زیرساخت‌های خطوط لوله در عمق حدود ۲.۸ کیلومتری، ساخت واحد شناور تولید، ذخیره‌سازی و تخلیه نفت و همچنین تأسیسات شناور مایع‌سازی گاز، به مقادیر قابل‌توجهی لوله فولادی، مخازن و سایر سازه‌های فولادی نیاز داشت. پروژه GTA در سال ۲۰۲۵ به ظرفیت هدف‌گذاری‌شده خود یعنی ۲.۷ میلیون تن LNG در سال رسید. این پروژه توسط شرکت BP و با مشارکت Kosmos Energy و شرکت‌های دولتی موریتانی و سنگال، یعنی SMH و Petrosen، اجرا می‌شود.

اگرچه نگهداری و تعمیر خط راه‌آهن زورات–نواذیبو همچنان از تقاضای فولاد حمایت خواهد کرد، اما اجرای پروژه Banda & Tevet می‌تواند به یکی از محرک‌های جدید بازار تبدیل شود.این پروژه به توسعه میدان‌های گازی فراساحلی هم‌نام خود در فاصله حدود ۵۵ کیلومتری نوآکشوت اختصاص دارد.

ارزش کل پروژه حدود ۱.۴ میلیارد دلار برآورد شده که حدود ۴۰۰ میلیون دلار آن به توسعه زیرساخت‌های جانبی شامل خطوط لوله، مخازن ذخیره‌سازی و تجهیزات مرتبط اختصاص خواهد یافت.اجرای این بخش از پروژه به حداقل ۴۰ هزار تن فولاد نوردشده باکیفیت نیاز خواهد داشت.

برای اجرای پروژه، کنسرسیومی به رهبری شرکت مصری-اماراتی Go Gas Holding و شرکت دولتی SMH تشکیل شده است.

در مارس ۲۰۲۶ نیز Go Gas Holding با گروه مصری MADKOUR Holding توافقی برای ساخت یک نیروگاه حرارتی ۳۶۵ مگاواتی در موریتانی امضا کرد.قرار است نخستین مرحله این نیروگاه با ظرفیت ۲۰۰ مگاوات تا پایان سال ۲۰۲۸ راه‌اندازی شود. سوخت این نیروگاه از گاز تولیدی میدان Banda تأمین خواهد شد.

انرژی بادی؛ موتور بلندمدت تقاضای فولاد

اما مهم‌ترین محرک بلندمدت بازار فولاد موریتانی ممکن است نه نفت و گاز، بلکه انرژی بادی باشد.بادهای شدید و تقریباً دائمی در امتداد سواحل اقیانوس اطلس و منطقه صحرای آفریقا، موریتانی را به یکی از مناطق دارای بالاترین ظرفیت بالقوه برای توسعه انرژی بادی در جهان تبدیل کرده است.

با وجود این ظرفیت، مجموع ظرفیت دو مزرعه بادی فعال در این کشور تنها حدود ۱۳۲.۴ مگاوات است. مهم‌ترین مانع توسعه این صنعت، ضعف شبکه برق داخلی موریتانی است. شبکه فعلی از نظر فنی توانایی جذب حجم بالایی از برق متناوب تولیدشده از نیروگاه‌های بادی را ندارد.

شبکه برق ملی موریتانی که توسط شرکت دولتی SOMELEC اداره می‌شود، از سیستم‌های خودکارسازی لازم برای متعادل‌سازی بار برخوردار نیست. در نتیجه، اتصال یک مزرعه بادی بزرگ دیگر در شرایط فعلی می‌تواند حتی خطر خاموشی گسترده در کشور را افزایش دهد.

مقام‌های موریتانی برای عبور موقت از این محدودیت، احداث نیروگاه‌های بادی جدید را به استفاده هم‌زمان از سامانه‌های ذخیره‌سازی انرژی مشروط کرده‌اند.در پایان سال ۲۰۲۵، دولت موریتانی با کنسرسیوم Istithmar West Africa قراردادی امضا کرد.

این پروژه شامل احداث یک مزرعه بادی ۶۰ مگاواتی، یک نیروگاه خورشیدی ۱۶۰ مگاواتی و سامانه ذخیره‌سازی انرژی با ظرفیت ۳۷۰ مگاوات‌ساعت است.در قرارداد تصریح شده که نیروگاه بادی تا زمانی که سرمایه‌گذار باتری مورد نیاز را تحویل و نصب نکند، اجازه بهره‌برداری نخواهد داشت. انتظار می‌رود این مجموعه تا پایان سال ۲۰۲۶ وارد مدار شود.

خط برق ۶۰۰ کیلومتری؛ پروژه‌ای با مصرف فولاد بالا

یکی از تصمیم‌های راهبردی موریتانی، احداث یک خط انتقال برق ۲۲۵ کیلوولت میان نوآکشوت و کیفه است.نیروگاه‌های بادی و خورشیدی جدید به این خط متصل خواهند شد و امکان توزیع مجدد برق و تعدیل پیک تولید را برای شبکه فراهم خواهند کرد.شرکت SOMELEC در اوایل ماه اوت اعلام کرد که نخستین ۱۸۴ کیلومتر از این خط اجرا شده است. طول نهایی مسیر به ۶۰۰ کیلومتر خواهد رسید.

احداث این خط انتقال به مقادیر قابل‌توجهی فولاد نیاز دارد؛ از جمله مقاطع گالوانیزه و ورق فولادی برای جوشکاری دکل‌ها، آرماتور و سازه‌های فولادی پست‌های انتقال و ترانسفورماتورها.برآورد می‌شود طی یک دوره ۲ تا ۳ ساله حدود ۱۲ هزار تن فولاد نهایی برای این پروژه مورد نیاز باشد.برای بازار فولاد موریتانی، این رقم بسیار قابل‌توجه است و می‌تواند نقطه آغاز توسعه گسترده صنعت انرژی بادی در این کشور باشد؛ صنعتی که خود در ادامه به محرک بزرگ‌تری برای تقاضای فولاد تبدیل خواهد شد.

صادرات برق به مالی؛ فرصتی برای تحول اقتصادی

برنامه‌هایی برای توسعه این خط انتقال تا مرز مالی نیز وجود دارد. در صورت اجرای کامل، طول خط به ۱,۳۷۳ کیلومتر خواهد رسید.هزینه کل احداث این پروژه حدود ۸۸۸ میلیون دلار برآورد شده و منابع مالی آن توسط بانک توسعه آفریقا، بانک سرمایه‌گذاری اروپا و بانک توسعه اسلامی تأمین می‌شود.

مالی با کمبود شدید برق مواجه است، در حالی که موریتانی با توسعه ظرفیت‌های بادی و خورشیدی می‌تواند در آینده با مازاد قابل‌توجه تولید برق روبه‌رو شود.صادرات این مازاد به مالی و دیگر کشورهای منطقه ساحل می‌تواند وضعیت اقتصادی موریتانی را به شکل محسوسی بهبود دهد و در عین حال، یکی از موانع اصلی توسعه نیروگاه‌های بادی داخلی یعنی محدودیت شبکه برق را برطرف کند.

سه ابرپروژه انرژی‌های تجدیدپذیر در راه است

مقام‌های موریتانی سه ابرپروژه در حوزه انرژی بادی و خورشیدی را نیز در دستور کار قرار داده‌اند.

پروژه AMAN؛ نیروگاه ۱۸ گیگاواتی

پروژه AMAN شامل احداث یک مزرعه بادی با ظرفیت ۱۸ گیگاوات در شمال موریتانی است که در کنار آن نیروگاه‌های خورشیدی نیز احداث خواهد شد.

ارزش این پروژه حدود ۴۰ میلیارد دلار برآورد شده و شرکت CWP Global مجری آن است.

سرمایه‌گذاران در حال نهایی کردن جزئیات توافق با دولت موریتانی هستند.

پروژه Nour؛ ترکیب ۱۰ گیگاوات باد و خورشید

پروژه Nour نیز یک مجموعه بزرگ انرژی بادی و خورشیدی با ظرفیت مجموع ۱۰ گیگاوات است.

مطالعات امکان‌سنجی اولیه این پروژه به پایان رسیده و شرکت Chariot Energy به‌عنوان مجری پروژه فعالیت می‌کند.

پروژه MGA؛ نیروگاه نزدیک بندر نوآکشوت

پروژه MGA شامل احداث یک نیروگاه بادی و خورشیدی با ظرفیت ۵۵۰ مگاوات در نزدیکی بندر نوآکشوت است.

ارزش این پروژه حدود ۱.۵ میلیارد دلار برآورد شده و اجرای آن بر عهده سرمایه‌گذاری مشترک شرکت لهستانی Hynfra و شرکت موریتانیایی Maurev Sarl است.

قرار است نخستین مرحله این پروژه در سال ۲۰۳۰ به بهره‌برداری برسد.

تقاضای فولاد در ۲۰۲۶ به ۱۰۰ هزار تن می‌رسد

تکمیل پروژه GTA به افزایش حجم فیزیکی فروش فولاد تا پایان سال ۲۰۲۶ منجر نخواهد شد؛ چراکه بخش عمده نیاز فولادی این پروژه در سال‌های گذشته تأمین شده است.برآوردها نشان می‌دهد تقاضای فولاد نهایی موریتانی در سال ۲۰۲۶ در حدود ۱۰۰ هزار تن باقی خواهد ماند.

با این حال، از نظر ارزش مالی، بازار با رشد مواجه خواهد شد و ارزش تقاضا به حدود ۶۲ میلیون دلار می‌رسد. عامل اصلی این افزایش، رشد قیمت محصولات فولادی با ارزش افزوده بالاتر، به‌ویژه لوله و ریل، خواهد بود.

بازار فولاد موریتانی در مقایسه با بازارهای بزرگ آفریقا، بازاری کوچک محسوب می‌شود و در کوتاه‌مدت نیز نشانه‌ای از جهش چشمگیر مصرف فولاد دیده نمی‌شود. ضعف منابع مالی دولت، محدودیت زیرساخت‌ها و نبود تولید داخلی همچنان از موانع اصلی توسعه این بازار هستند.با این حال، ترکیب معادن سنگ‌آهن، پروژه‌های گازی، توسعه بنادر، نوسازی راه‌آهن و ظرفیت عظیم انرژی‌های بادی و خورشیدی، چشم‌انداز متفاوتی را برای سال‌های آینده ترسیم می‌کند.

در این میان، انرژی‌های تجدیدپذیر می‌تواند مهم‌ترین متغیر تحول‌آفرین باشد. احداث خطوط انتقال، دکل‌ها، پست‌های برق، توربین‌های بادی، نیروگاه‌های خورشیدی و زیرساخت‌های ذخیره‌سازی، همگی به فولاد نیاز دارند. بنابراین، اگر پروژه‌های بزرگ انرژی بادی و خورشیدی موریتانی از مرحله برنامه‌ریزی وارد مرحله اجرا شوند، بازار فولاد این کشور می‌تواند از یک بازار صرفاً وارداتی و محدود، به یکی از بازارهای رو به رشد فولاد در منطقه غرب آفریقا تبدیل شود.