پایگاه تحلیلی خبری ایراسین؛ طرح دولت دونالد ترامپ برای ایجاد سازوکار مشترک قیمت‌گذاری مواد معدنی حیاتی در قالب یک بلوک تجاری غربی، با واکنش محتاطانه و تردیدآمیز کشورهای گروه هفت (G7) و همچنین اختلاف نظر جدی در صنعت معدن مواجه شده است. این طرح با هدف کاهش وابستگی به چین و مقابله با قیمت‌گذاری‌های پایین‌نگه‌داشته‌شده پکن طراحی شده، اما درباره نحوه اجرا و هزینه‌های آن اختلافات گسترده‌ای شکل گرفته است.

بر اساس این ابتکار، واشنگتن به دنبال ایجاد یک چارچوب قیمتی در میان متحدان غربی است تا بتواند وابستگی به چین را در زنجیره تأمین مواد معدنی حیاتی کاهش دهد. براساس گزارش رویترز، چین در سال‌های اخیر با اتکا به تولید گسترده و قیمت‌گذاری تهاجمی، بخش قابل توجهی از بازار جهانی فلزات حیاتی مانند لیتیوم، کبالت و نیکل را تحت تأثیر قرار داده است؛ موضوعی که به گفته مقام‌های آمریکایی، سرمایه‌گذاری در معادن غربی را با چالش مواجه کرده است.

طرح پیشنهادی واشنگتن شامل مجموعه‌ای از ابزارهای سیاستی از جمله:ایجاد کف قیمتی (Price Floor) برای مواد معدنی حیاتی، ارائه یارانه به تولیدکنندگان، تعیین استانداردهای بازار در بلوک متحدان غربی و استفاده از مدل‌های محاسباتی برای تعیین قیمت‌های مرجع است. در این چارچوب حتی استفاده از یک مدل هوش مصنوعی وابسته به پنتاگون برای تعیین قیمت‌های منصفانه نیز مطرح شده است.

کشورهای گروه هفت نسبت به این طرح دیدگاه واحدی ندارند. در حالی که آمریکا بر ضرورت مداخله قیمتی برای حمایت از تولید داخلی تأکید دارد، برخی کشورهای اروپایی نسبت به پیامدهای اقتصادی و نحوه حکمرانی این سازوکار ابراز نگرانی کرده‌اند. مهم‌ترین اختلاف‌ها عبارتند از:میزان مشارکت مالی کشورها در طرح، نحوه تعیین قیمت و مرجع‌گذاری، میزان نفوذ آمریکا در سازوکار قیمت‌گذاری و ترجیح اروپا برای مدل‌های مبتنی بر بازار آزاد. برخی کشورهای اروپایی پیشنهاد داده‌اند به جای قیمت‌گذاری دستوری، از شاخص‌های بازارمحور توسعه‌یافته توسط نهادهای تخصصی استفاده شود.

صنعت معدن؛ دوگانگی میان حمایت و مخالفت

در داخل صنعت نیز واکنش‌ها یکدست نیست. بخشی از شرکت‌های معدنی و صنایع پایین‌دستی از سیاست‌های حمایتی استقبال کرده‌اند، اما گروهی دیگر نسبت به قیمت‌گذاری دستوری و مداخلات دولتی هشدار داده‌اند. مخالفان معتقدند:قیمت‌گذاری دولتی می‌تواند هزینه تولید را افزایش دهد، مداخله در بازار، سیگنال‌های سرمایه‌گذاری را مخدوش می‌کند و حمایت‌ها باید به شکل مشوق‌های مالیاتی و اعتباری باشد نه کنترل قیمت.

یکی از محورهای اصلی اختلاف، مسئله «حکمرانی» طرح است؛ اینکه چه نهادی مسئول تعیین قیمت‌ها و نظارت بر اجرای آن خواهد بود. منتقدان در اروپا هشدار داده‌اند که تمرکز بیش از حد تصمیم‌گیری در دست آمریکا می‌تواند توازن درون G7 را برهم بزند و به اختلافات تجاری جدید منجر شود.

با وجود اختلافات، هدف کلان این طرح در سطح غرب روشن است: کاهش وابستگی به چین در مواد معدنی حیاتی. این مواد برای صنایع کلیدی از جمله:خودروهای برقی، نیمه‌هادی‌ها، صنایع دفاعی و انرژی‌های نو. اهمیت حیاتی دارند و اختلال در عرضه آن‌ها می‌تواند زنجیره تولید جهانی را تحت فشار قرار دهد.

طرح قیمت‌گذاری مواد معدنی حیاتی دولت ترامپ، اگرچه با هدف تقویت امنیت زنجیره تأمین و مقابله با سلطه چین طراحی شده، اما در عمل با شکاف جدی میان متحدان G7 و اختلاف نظر در صنعت مواجه شده است. این وضعیت نشان می‌دهد ایجاد یک بازار مشترک غربی برای مواد معدنی استراتژیک، بیش از آنکه یک تصمیم اقتصادی باشد، به یک چالش پیچیده ژئوپلیتیکی تبدیل شده است.