به گزارش ایراسین، فصل سفر در راه است و کم مانده که سیل خودروها جاده‌های کشور را ببرد. کیفیت ماشین هر چه باشد، جاده سلامت نباشد، پس از پایان سفر خرجی درشت روی دست خانواده می‌گذارد. آسفالت نابسامان، آنجا که به واژه "نقطه حادثه" خیز گره می‌خورد، وحشت تصادف و مرگ را زیر پوست می‌دواند. اصفهان، شاهراه حیاتی کشور، همانجا که همه جاده‌های مرکز کشور از آنجا می‌گذرد، نه فقط با میراث گردشگریش نصف جهان شده که راه‌های مهم کشور را هم در آغوش گرفته و به طبع در فصل سفر چرخ میلیون‌ها خودرو روی جاده‌هایش باید به سلامت بچرخد اما…رئیس مرکز تحقیقات وزارت راه، مسکن و شهرسازی از عمر مفید اندک آسفالت در ایران خبر می‌دهد.
ظاهراً عمر مفید رویه‌سازی جاده‌ها بین ۱۰ تا ۱۲ سال باید باشد، اما در ایران این رقم کمتر از سه سال است. می‌گویند کیفیت قیر تولیدی داخلی حرف ندارد، اما آسفالت آنچنان که باید نیست. آسفالتی که امروز کف جاده‌های اصفهان دراز کشیده، باید پنج سال یک بار با هزینه چند همتی تعویض شود، آنهم در چنین شرایط بودجه‌ای!
حالا اما خبر آمده که بخشی از رینگ چهارم ترافیکی اصفهان، میزبان "آسفالت فولادی" شده تا چرخ ماشین‌ها به سلامت بچرخد، تا محیط زیست قابل زیست بماند تا بازیافت و صرفه جویی دوباره تعریف شود.

پرده اول: دردسر رویه آسفالت
آسفالتی که از کیفیت لازم بی‌بهره باشد، آنهم در آب و هوای گرم و خشک، باید زود به زود بازسازی شود. این موضوع باعث شده تا در محور مهم تهران-کاشان که اتصال‌دهنده پایتخت به مرکز کشور است، عملیات نگهداری رویه آسفالتی هر پنج سال یکبار ضروری باشد و سالانه۲ همت روی دست اقتصاد استان بگذارد و اگر این اتفاق رخ ندهد، افزایش تعداد و شدت تصادفات دور از انتظار نیست. در همه جاده‌های کشور حتی در آزادراه هم در صورتی که رویه آسفالت مناسب نباشد می‌تواند باعث تغییر مسیر ناگهانی خودروها و افزایش و شدت تصادفات شود. آسفالت نه فقط در بزرگراه‌های استان که تردد زیاد است، تخریب شده که در شریان‌های شهری هم هزینه نگهداری شهر در حوزه عمران را افزایش داده‌است. سال ۱۴۰۲ بودجه آسفالت شهر اصفهان ۱۵۰ میلیارد تومان و برای سال گذشته به ۲۸۰ میلیارد تومان رسید تا مساحت ۴۰ میلیون مترمربعی معابر شهری برای چندمین بار در سال‌های اخیر بازسازی و نوسازی شود. اما آسفالت‌های معمول چه مشکلی دا رد؟
مسوولان عمران شهری شهرداری اصفهان با آنالیز آسفالت فعلی به این نتیجه رسیدند که مصالح آهکی معادن اطراف اصفهان که برای تولید آسفالت استفاده می‌شود، هرچند کیفیت مطلوبی داشت، اما پس از مدتی فرسایش، ضریب اصطکاک سطح را کاهش می‌داد و این موضوع طول ترمز خودروه ا را بیشتر و احتمال تصادف را زیاد م ی‌کرد. از سوی دیگر گرما و تفاوت دما باعث ترک‌خوردگی و تخریب این نوع آسفالت می‌شود.
اما مشکل فقط به همین‌جا ختم نشد. تحقیقات و داده‌ها نشان می‌دهد که آسفالت آلایندگی زیست محیطی دارد و ناپایداری آنکه به تعویض زودهنگام منجر می‌شود، بر این آلودگی افزوده است. تنها راه برای بهبود کیفیت، ایستایی و استحکام آسفالت، انتخاب ماده‌ای مناسب بود که هم کیفیت روسازی را ارتقا دهد و هم به ایمنی راه‌ها کمک کند.

پرده دوم: پدیده‌ای به نام سرباره
ماده‌ای که با آسفالت همراه می‌شود تا پایداری آن را افزایش داده، محیط زیست را حفظ کند، هزینه‌ها را کاهش داده و جاده‌ها را برای تردد و سفر ایمن کند، "سرباره" است. در ایران از سنگدانه‌های طبیعی با ترکیبات آهکی برای تولید آسفالت استفاده می‌کنند. این سنگدانه‌ها مقاومت سایشی پایینی دارند و سطح جاده پس ا ز مدتی صاف و صیقلی می‌شود. این وضعیت با کاهش اصطکاک میان لاستیک و آسفالت، خطر تصادفات را به ویژه در شرایط بارندگی افزایش می‌دهد.
صنعت عظیم فولاد در مسیر تولید با پسماند و ضایعاتی مواجه می‌شود که ظاهراً دست و پا گیر است. " سرباره" بیشترین حجم پسماندهای جامد صنعت آهن و فولاد را تشکیل می‌دهد؛ به‌گونه‌ای که به ازای هر تن فولاد بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ کیلوگرم سرباره در کشور تولید می‌شود. برخی پیش‌بینی‌ها از افزایش حجم سرباره دپوشده در ایران به بیش از ۵ ۰ میلیون تن تا پایان سال ۱۴۰۴ حکایت دارد. سرباره ( Slag) محصولی مصنوعی و جانبی است که به هنگام جداسازی آهن در کوره‌ها از ناخالصی‌های موجود در سنگ آهن به وجود می‌آید. سرباره ترکیبی از سیلیکات و اکسیدهای فلزی پیچیده‌است که پس از سرد شدن مواد ناخالص باقی می‌ماند. سرباره فولاد، یک محصول جانبی فوق‌العاده با کاربردهای متنوع در صنایع مختلف است که اگر به‌درستی فرآوری شود، می‌تواند به ثروتی عظیم برای صنعتگران تبدیل شده و برای حوزه عمران هم سودآوری داشته باشد. روی این پسماند عجیب دنیای فولاد پژوهش‌های بسیاری انجام شده و تحقیق "کاربرد سرباره کلوخه ای کوره بلند در مخلوطهای آسفالت متخلخل" که در سال ۸۳ در دومین همایش قیر و آسفالت ایران، ارایه شد، از آن جمله است. داده‌های آن نشان داد که مخلوطهای آسفالت متخلخل حاوی سرباره کلوخه ای کوره بلند از پایداری و مقاومت اصطکاکی بالایی برخوردار هستند.
جدیدترین تحقیق هم پاییز سال جاری در هفدهمین همایش ملی و نمایشگاه قیر، آسفالت و ماشین آلات با عنوان "نوآوری در بهره گیری از سرباره فولاد و پودر لاستیک جهت بهبود خواص مکانیکی و دوام آسفالت"منتشر شد و نشان داد بهره گیری از سرباره فولاد و پودر لاستیک در مخلوط آسفالت داغ نه تنها عملکرد مکانیکی و دوام را بهبود می بخشد بلکه با کاهش مصرف سنگدانه های طبیعی و مدیریت پسماندهای صنعتی به توسعه پایدار کمک کرده و رویکردی کارآمد برای روسازی های جاده ای با کیفیت ارائه می دهد.
ترکیب سرباره با آسفالت به تازگی کشف نشده بلکه سالهاست در سایر کشورها از آن استفاده می‌شود. استفاده از آسفالت سرباره‌ای در دوحه قطر باعث کاهش ۴۰ درصدی در عمیق شیار پس از ۳ سال نسبت به آسفالت معمولی، بهبود ۱۵ درصدی مقاومت در برابر لغزندگی و کاهش ۲۵ درصدی هزینه‌های نگهداری شده است.
استفاده از این محصول در امارات متحده عربی نیز با نتایجی تقریباً مشابه، کاهش ۳۵ درصدی در ترک‌های خستگی پس از ۴ سال، بهبود ۳۰ درصدی مقاومت در برابر تغییر شکل دائمی و عملکرد روسازی بسیار بهتر در دماهای بالای تابستان (بیش از ۵۰ درجه سانتی‌گراد) را به دنبال داشت. بر این اساس می‌توان از این محصول در کشور و در اصفهان نیز استفاده کرد.
طبق آمار انجمن سرباره اروپا، ۶۴ درصد مصرف سرباره فولاد در فعالیت‌های عمرانی و ساخت ج اده‌هاست؛ اما در ایران عمدتاً آسفالت از سنگ‌دانه‌های طبیعی ساخته می‌شود که در مناطق مرکزی و جنوبی کشور غالباً ترکیبات آهکی است و مقاومت سایشی پایینی دارد.
طبق گزارش ۲۰۲۴ وزارت راه ژاپن، روسازی‌های حاوی سرباره فولادی در جاده‌های پرتردد مناطق مرطوب، ۳۰ درصد مقاومت بیشتر در برابر تغییر شکل حرارتی دارند و عمر مفیدشان از ۱۲ به حدود ۱۶ سال رسیده است. در آلمان بزرگراه‌هایی که از اوایل دهه ۹۰ میلادی با این فناوری ساخته شده‌اند، پس از بیش از ۲۵ سال هنوز نیاز اساسی به روکش‌گذاری مجدد پیدا نکرده‌اند.در آمریکا پروژه‌های آزمایشی بین ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۳ نشان داده‌اند که مصرف قیر نفتی تا ۱۷٪ کاهش و هزینه نگهداری سالانه نزدیک به ۳۵ درصد کمتر شده است. در مسیرهای برفی، شیارشدگی و خراشیدگی سطح به طرز محسوسی کاهش یافته و ایمنی در زمستان بالاتر رفته است.
استفاده از سرباره، کیفیت محیط زیست را هم بهبود می‌دهد. پژوهش"بررسی تاثیر مواد پایدار و سازگار با محیط زیست در آسفالت" که در چهارمین کنگره بین المللی مهندسی عمران، معماری، مصالح ساختمانی و محیط زیست در سال ۱۴۰۳ منتشر شد، نشان داد استفاده از آسفالت پایدار می تواند به کاهش انتشار کربن، کاهش مصرف منابع طبیعی، کاهش آلودگی هوا و کاهش جزایر حرارتی شهری کمک کند. همچنی ن، این روش ها می‌توانند دوام و عمر مفید آسفالت را افزایش دهند و هزینه های نگهداری را کاهش دهند. د ر نهایت، این تغییرات می‌تواند به بهبود کیفیت محیط زیست و صرفه جویی های اقتصادی منجر شود.
پژوهش "کاربرد مواد بازیافتی در آسفالت و نقش آن در توسعه پایدار محیط‌زی ست" که توسط طاهره تقی زاده فیروزجایی و همکاران انجام شد، به این نتیجه رسید که افزودن مواد بازیافت ی گوناگون به مخلوط آسفالت، می‌تواند باعث بهبود ویژگی‌های مکانیکی و د وام آسفالت شود. این رویکرد علاوه بر کاهش هزینه‌های تولید و نگهداری راه‌ها، میزان استفاده از منابع طبیعی را نیز کاهش داده و از انباشت زباله‌های صنعتی و ساختمانی در محیط جلوگیری می‌کند.

پرده آخر: اقتصاد چرخشی
همه مطالعات و بررسی‌ها در نهایت به یک تفاهم دو سر برد تبدیل شد. غول فولادی ایران در یک همکاری استراتژیک، تأمین سنگدانه سرباره‌ای را برای سازمان عمران شهرداری اصفهان آغاز کرد. این اقدام به تولید و اجرای آسفالت سرباره‌ای در مقیاس وس یع برای اولین بار منجر شد. پروژه شاخص این همکاری، روکش بخشی از رینگ چهارم ترافیکی شرق اصفهان با این آسفالت نوین است. این ابتکار ن ه تنها کیفیت زیرساخت‌های حمل‌ونقل استان را بهبود بخشید که به حفظ منابع طبیعی و کاهش هزینه‌های آتی نگهداری جاده‌ها کمک شایانی می کند.
بر اساس تفاهم‌نامه منعقد شده، فولاد مبارکه در فاز اول حدود ۱۵۰۰۰ تن سرباره فرآوری‌شده را به شهرداری اصفهان تحویل داد. این حجم از محصول در پروژه‌های مختلف شهری و به طور ویژه در رینگ چهارم ترافیکی به کار رفت. ترکیب آسفالت مورد استفاده شامل ۵۰ درصد سربا ره و ۵۰ درصد سنگدانه طبیعی بود. آزمایش‌های فنی سازمان عمران شهرداری تأیید کرد که حتی با این ترکیب ۵۰ درصدی نیز کیفیت آسفالت به طور محسوسی ارتقا یافته است.
امسال آسفالت فولادی میزبان چرخ خودروهایی است که برای نخستین بار در زمان عبور از شرق اصفهان، آن را با اطمینان لمس کرده و امنیت را تجربه می‌کنند.