پایگاه تحلیلی‌خبری ایراسین؛ سید مرتضی احتشامی، مدیرکل نظارت بر بهره‌برداری فاضلاب شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، با اشاره به خشکسالی های اخیر اظهار کرد: با توجه به کاهش منابع آب تجدیدپذیر، تغییرات اقلیمی و افزایش تقاضا، دیگر نمی‌توان فاضلاب را صرفاً یک پسماند دانست؛ بلکه باید آن را منبعی ارزشمند برای تأمین آب، بازیافت مواد و ایجاد ارزش اقتصادی تلقی کرد.

وی افزود: تصفیه فاضلاب دیگر نقطه پایان حیات آب نیست، بلکه آغاز چرخه‌ای جدید از تولید ثروت و احیای منابع آبی است. در شرایط کنونی، استفاده مجدد از آب بازیافتی در بخش‌های صنعت، کشاورزی و فضای سبز، ضرورتی راهبردی برای کاهش فشار بر منابع آب شیرین و تحقق توسعه پایدار به شمار می‌رود.

مدیرکل نظارت بر بهره‌برداری فاضلاب شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، با اشاره به توسعه تأسیسات فاضلاب کشور بیان کرد: در حال حاضر، ۲۸۴ تصفیه‌خانه فاضلاب شهری و ۴۵ تصفیه‌خانه فاضلاب روستایی در کشور وجود دارد؛ همچنین طول شبکه‌ها و خطوط انتقال فاضلاب به حدود ۷۵ هزار و ۶۰۰ کیلومتر رسیده و حدود ۴۲ میلیون نفر تحت پوشش این تأسیسات قرار دارند؛ به‌طوری‌که پوشش جمعیت شهری به ۵۸ درصد رسیده است، در حالی که متوسط جهانی حدود ۵۷ درصد اعلام شده است.

وی میزان تولید سالانه آب بازیافتی کشور را حدود ۱.۸۴ میلیارد مترمکعب اعلام کرد و افزود: پیش از تشکیل شرکت‌های آب و فاضلاب در سال ۱۳۶۸، تنها ۱۵ تصفیه‌خانه فاضلاب با حدود ۲.۵ میلیون نفر جمعیت تحت پوشش در کشور وجود داشت. این روند، بیانگر توسعه قابل توجه زیرساخت‌ها و ضرورت بهره‌برداری اصولی از این سرمایه‌گذاری‌هاست.

مدیرکل نظارت بر بهره‌برداری فاضلاب با تأکید بر لزوم تغییر نگاه اقتصادی به تصفیه‌خانه‌ها تصریح کرد: بهره‌برداری از این تأسیسات تاکنون عمدتاً به‌عنوان فعالیتی هزینه‌بر شناخته شده است؛ در حالی که ظرفیت‌های اقتصادی قابل توجهی در تولید و فروش آب بازیافتی و بازیافت محصولات جانبی فاضلاب وجود دارد.

وی ادامه داد: توسعه خطوط انتقال و ایجاد بازار مصرف پایدار برای آب بازیافتی، به‌ویژه در بخش صنعت، می‌تواند ضمن تأمین بخشی از نیاز آبی کشور، درآمد پایداری برای تصفیه‌خانه‌ها ایجاد کند. استفاده از روش‌های مشارکت بخش خصوصی، از جمله قراردادهای بیع متقابل و مدل‌های ساخت، بهره‌برداری و انتقال (BOT) و ساخت، تملک و بهره‌برداری (BOO)، نیز می‌تواند زمینه جذب سرمایه‌گذاری برای اجرای این طرح‌ها را فراهم کند.

بازیافت لجن و تولید ارزش

احتشامی، همچنین با اشاره به ظرفیت بازیافت لجن تصفیه‌خانه‌ها گفت: لجن فاضلاب را نباید صرفاً یک ماده زائد دانست. با رعایت الزامات بهداشتی و زیست‌محیطی، می‌توان از آن برای تولید کود آلی استاندارد و استحصال انرژی از طریق فرآیندهایی مانند تولید بیوگاز استفاده کرد. این رویکرد علاوه بر کاهش هزینه‌های دفع، امکان ایجاد درآمدهای مکمل را فراهم می‌کند.

وی افزود: استفاده اصولی از ظرفیت اراضی پیرامون تصفیه‌خانه‌ها برای کاشت درخت و توسعه فضای سبز نیز، در صورت فراهم بودن شرایط لازم، می‌تواند در کنار سایر اقدامات، به بهره‌برداری اقتصادی بهتر از امکانات موجود کمک کند.

احتشامی، همچنین با تأکید بر نقش بهره‌برداری و نگهداری در پایداری تأسیسات فاضلاب اظهار کرد: احداث تصفیه‌خانه به‌تنهایی تضمین‌کننده دستیابی به اهداف نیست؛ بلکه بهره‌برداری علمی و نگهداری اصولی، ضامن استمرار عملکرد این زیرساخت‌ها و حفظ سرمایه‌گذاری‌های انجام‌شده است.

وی هوشمندسازی و پایش برخط، مدیریت دارایی‌های فیزیکی و توسعه سرمایه انسانی را از اولویت‌های اصلی این حوزه برشمرد و گفت: استفاده از سامانه‌های پایش برخط و مدیریت داده‌محور می‌تواند به پیش‌بینی مشکلات، پیشگیری از حوادث و کاهش توقف‌های ناخواسته کمک کند. همچنین نگهداری پیشگیرانه، برنامه‌ریزی تعمیرات و افزایش عمر مفید تجهیزات، نقش مهمی در کاهش هزینه‌های بلندمدت دارد.

مدیرکل نظارت بر بهره‌برداری فاضلاب آموزش مستمر کارکنان را نیز یکی از عوامل مؤثر در ارتقای بهره‌وری دانست و افزود: نیروی انسانی متخصص و آگاه، مهم‌ترین پشتوانه بهره‌برداری صحیح از تصفیه‌خانه‌هاست.

احتشامی در پایان تأکید کرد:تصفیه‌خانه‌های فاضلاب با بهره‌برداری هوشمندانه و مدیریت اقتصادی منابع، می‌توانند از مراکز صرف هزینه به مجموعه‌هایی ارزش‌آفرین تبدیل شوند که علاوه بر کمک به تأمین امنیت آبی کشور، در حفاظت از محیط‌زیست و تحقق توسعه پایدار نیز نقش مؤثری ایفا می‌کنند.