پایگاه تحلیلیخبری ایراسین؛ وظیفه خود میدانم که با کمال افتخار، روز خبرنگار را به تمامی خبرنگاران، اصحاب رسانه و همه افرادی که در حوزه اطلاعرسانی و رسانه فعالیت میکنند، صمیمانه تبریک بگویم و برای یکایک آنان آرزوی موفقیت، سربلندی و توفیق روزافزون داشته باشم.
اما در کنار این تبریک، مایلم به دو نکته مهم اشاره کنم؛ دو نکتهای که به اعتقاد من در ایران تا حد زیادی مغفول مانده است.
نخست، اهمیت و جایگاه واقعی حوزه اطلاعرسانی و خبرنگاری است. به باور من، اگر حوزه اطلاعرسانی و خبرنگاران نتوانند وظایف تخصصی خود را بهدرستی انجام دهند، تقریباً نمیتوان تصور کرد که کشور بتواند به جایگاهی که در مسیر توسعه برای خود ترسیم کرده است، دست پیدا کند.نقش خبرنگار و رسانه در جامعه، تا حد زیادی شبیه نقش داور در یک مسابقه فوتبال است. همانگونه که نمیتوان یک مسابقه فوتبال را بدون داور تصور کرد، در فرآیند توسعه و بهویژه در اقتصاد نیز نمیتوان از کنار نقش رسانه و خبرنگار به سادگی گذشت.
با این حال،این حوزه همچنان آنگونه که باید، اهمیت خود را پیدا نکرده و شاید یکی از دلایل آن، نوع نگاه برخی مسئولان به خبرنگاران باشد. گاهی مسئولان، خبرنگار را نه بهعنوان یک همراه و کمککننده، بلکه بهعنوان فردی میبینند که قرار است «ایراد بگیرد» یا برای آنها ایجاد دردسر کند؛ به همین دلیل، از مواجهه با رسانه پرهیز میکنند. حتی در مواردی که همکاری صورت میگیرد، این همکاری بیشتر از سر رفع تکلیف است تا ناشی از یک باور و اعتقاد واقعی به نقش سازنده رسانه.
در حالی که اگر با نگاهی مثبت و صحیح به این موضوع نگاه کنیم، به نتیجهای کاملاً متفاوت خواهیم رسید. فعالیت خبرنگاران و حوزه رسانه، در وهله نخست موجب شکلگیری مطالبه عمومی و انعکاس مطالبات مردم میشود و از این طریق، میان جامعه و مسئولان ارتباط برقرار میکند.
اگر مسئولان نیز بهدرستی به این مسئله نگاه کنند، به این نتیجه خواهند رسید که خبرنگاران به واقع در کنار مسئولان قرار دارند و به آنان کمک میکنند. هرچه مطالبات عمومی و مردمی در یک حوزه شفافتر، دقیقتر و جدیتر مطرح شود، مسیر حرکت مسئولان برای دستیابی به اهدافشان نیز هموارتر خواهد شد. رسانه میتواند کاستیها را نشان دهد، نقاط قوت را برجسته کند، بازخورد فعالیتها را منتقل کند و به مسئولان کمک کند تا تصمیمهای دقیقتر و مؤثرتری اتخاذ کنند.
با این همه، معتقدم در حوزه رسانهای، هنوز نه اشراف و شناخت کافی نسبت به کار تخصصی خبرنگاران وجود دارد، نه اهمیت و جایگاه این حرفه آنگونه که شایسته است مورد توجه قرار گرفته و نه سختیهای کار خبرنگاری به اندازه کافی دیده میشود.
این مسئله در شرایط عادی نیز اهمیت دارد؛ اما امروز که کشور از نظر تاریخی در شرایطی بسیار خاص قرار گرفته است، این اهمیت دوچندان شده. شرایط کنونی کشور، هم فرصتهای قابل توجهی در خود دارد و هم با چالشهای جدی همراه است. در چنین شرایطی، نقش خبرنگاران، بنگاههای خبری و دنیای رسانه بهطور کلی، بسیار مهمتر از گذشته است.
از همین رو امیدوارم خبرنگاران و اصحاب رسانه با همت و جدیت هرچه بیشتر به فعالیت خود ادامه دهند و اطمینان داشته باشند که دیر یا زود، هم مسئولان و هم جامعه به ارزش کار، تلاش و زحمات آنان پی خواهند برد.
اما اگر بخواهیم تخصصیتر به موضوع نگاه کنیم، باید از مسائل اقتصادی آغاز کنیم.
من اعتقاد کامل دارم که بزرگترین مشکل کشور، عدم برخورداری از رشد اقتصادی کافی است. تورم بالا، بیکاری، مشکلات معیشتی و بسیاری از مشکلات دیگری که امروز با آنها مواجه هستیم، در بسیاری موارد معلولاند و باید ریشه بسیاری از آنها را در علتالعلل، یعنی عدم برخورداری از رشد اقتصادی کافی، جستوجو کرد.
از سوی دیگر، در شرایط فعلی کشور، لاجرم باید بخش اصلی بار توسعه را بر دوش صنعت گذاشت. به همین دلیل نیز در برنامه هفتم توسعه، برای بخش صنعت رشد سالانه هشتونیم درصدی در نظر گرفته شده است. این عدد اتفاقی نیست؛ بلکه نشاندهنده آن است که برای صنعت، در مسیر توسعه کشور نقش محوری و تعیینکنندهای در نظر گرفته شده است.اما وقتی از صنعت سخن میگوییم، نمیتوانیم از انرژی سخن نگفت. فعالیت صنعتی بدون برخورداری از انرژی قابل تصور نیست. بنابراین صنعت و انرژی دو مقولهای هستند که بهصورت جداییناپذیر در هم تنیدهاند.
از سوی دیگر، وقتی از صنعت صحبت میکنیم، معدن نیز در کنار آن قرار میگیرد. کشور ما، همانطور که در بخش صنعت از عمق و ظرفیت قابل توجهی در مقایسه با بسیاری از کشورهای همجوار برخوردار است، از منابع معدنی ارزشمند و قابل توجهی نیز غنی است؛ موهبتی که میتوان آن را در مقایسه با بسیاری از کشورهای جهان، یک ظرفیت و نعمت بزرگ برای کشور دانست.
بنابراین باید صنعت و معدن را در کنار یکدیگر ببینیم؛ همانگونه که اساساً معدن و صنعت از یکدیگر جدا نیستند. صنعت در کنار معدن و حتی در بسیاری موارد در دل زنجیره معدن معنا پیدا میکند. انرژی نیز نقطه آغازین بسیاری از فعالیتهای معدنی و صنعتی است.
از این منظر، اگر بخواهیم تصویر کاملی از مسیر توسعه کشور داشته باشیم، باید این زنجیره را یکپارچه ببینیم: معدن، صنعت و انرژی؛ سه حوزهای که بهشدت به یکدیگر وابستهاند و هرگونه سیاستگذاری یا برنامهریزی در یکی از آنها، بر دو حوزه دیگر نیز اثر مستقیم خواهد داشت.
در این میان، اطلاعرسانی و رسانه را نیز باید بهعنوان حلقهای ضروری در این زنجیره در نظر گرفت. رسانه در حقیقت همان حلقه بازخورد است که به ما کمک میکند اشکالات خود را شناسایی و برطرف کنیم، نقاط قوت خود را بشناسیم و آنها را تقویت کنیم.توسعه بدون بازخورد، توسعهای ناقص است و بازخورد مؤثر نیز بدون رسانهای پویا، حرفهای، تخصصی و مطالبهگر امکانپذیر نیست.
به همین دلیل، انتظار من این است و امیدوارم بخش رسانهای کشور بیش از گذشته به مسائل تخصصی کشور بپردازند و با جدیت، دقت و نگاه کارشناسی، به موضوعاتی همچون انرژی، صنعت و معدن توجه کنند.بهویژه در شرایطی که کشور باید مسیر رشد اقتصادی و توسعه را با جدیت بیشتری دنبال کند، پرداختن تخصصی به مقوله انرژی که خود یک بخش دانشبنیان و دانشی از فعالیتهای اقتصادی و صنعتی کشور است، اهمیت بسیار زیادی دارد.رسانه اگر بتواند این مسائل را دقیق، شفاف و تخصصی برای جامعه تبیین کند، نهتنها رسالت اطلاعرسانی خود را به انجام رسانده، بلکه عملاً در فرآیند توسعه کشور نیز ایفای نقش کرده است.
از این منظر، خبرنگار صرفاً انتقالدهنده خبر نیست؛ او چشم جامعه، صدای مطالبهگری مردم و یکی از مهمترین حلقههای بازخورد در مسیر حکمرانی و توسعه است؛ اگر این نقش را به رسمیت بشناسیم، رسانه دیگر منتقد صرف نخواهد بود؛ بلکه به یکی از مهمترین شرکای توسعه کشور تبدیل خواهد شد و این دقیقاً همان نگاهی است که امیدوارم بیش از گذشته در میان مسئولان، جامعه و خود اصحاب رسانه شکل بگیرد.
برای استفاده حداکثری از این ظرفیتها، رسانهها باید بهعنوان یک «حلقه بازخورد» فعال عمل کنند؛ حلقهای که هم نقاط قوت و دستاوردها را ببیند و هم چالشها، فرصتها، کاستیها و مشکلات را صریح و منصفانه مطرح کند. چنین نقدی میتواند به اصلاح مسیر و تقویت روند توسعه کمک کند.
رسالت رسانه، نگاه کوتاهمدت نیست؛ بلکه باید مسائل را با نگاهی بلندمدت و توسعهمحور دنبال کند. اگر رسانهها تنها به بیان نکات مثبت بسنده کنند، بخشی از واقعیتها و مسائل مهم دیده نخواهد شد. نقد منصفانه، حتی اگر بیانگر یک ایراد یا چالش باشد، در نهایت میتواند نقشی ارزنده در پیشبرد توسعه صنعتی و معدنی و در نتیجه توسعه اقتصادی کشور ایفا کند.
از این رو، استمرار فعالیت حرفهای و مسئولانه رسانهها و حفظ رویکرد نقد منصفانه، ضرورتی مهم برای فعال نگه داشتن این حلقه بازخورد و کمک به حرکت هرچه مؤثرتر کشور در مسیر توسعه است.
رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران و استاد دانشگاه*
نظر شما